Trong thế giới kinh doanh, có những doanh nghiệp phát triển rất nhanh nhờ khả năng nhận biết cơ hội, nhưng cũng có những thương hiệu tồn tại hàng chục, thậm chí hàng trăm năm nhờ kiên định với giá trị cốt lõi. Nếu người Trung Quốc nổi bật bởi sự nhạy bén, linh hoạt và tốc độ hành động, thì người Bắc Âu lại được biết đến với tư duy bền vững, sự tôn trọng con người và khả năng xây dựng giá trị dài hạn. Hai cách tiếp cận tưởng như khác biệt nhưng khi được kết hợp đúng cách có thể tạo thành một nền tảng kinh doanh mạnh mẽ.

Hai môi trường kinh doanh hình thành hai cách tư duy

Trung Quốc là một thị trường rộng lớn, có tốc độ thay đổi nhanh và mức độ cạnh tranh rất cao. Trong môi trường ấy, doanh nghiệp phải liên tục quan sát, thích nghi và tìm kiếm những khoảng trống mới. Một cơ hội có thể xuất hiện rất nhanh, nhưng cũng có thể biến mất nếu doanh nghiệp phản ứng chậm hơn đối thủ.

Vì vậy, nhiều doanh nhân Trung Quốc hình thành khả năng nắm bắt thị trường đặc biệt nhạy bén. Họ sẵn sàng bắt đầu từ quy mô nhỏ, thử nghiệm sản phẩm, điều chỉnh mô hình và mở rộng ngay khi nhìn thấy tín hiệu tích cực.

Ngược lại, các quốc gia Bắc Âu phát triển trong một môi trường coi trọng chất lượng sống, niềm tin xã hội, tính minh bạch và trách nhiệm với cộng đồng. Doanh nghiệp không chỉ được đánh giá qua doanh thu, mà còn qua cách đối xử với nhân viên, khách hàng, môi trường và xã hội.

Một bên chú trọng khả năng tiến lên thật nhanh. Một bên tập trung vào việc xây dựng nền móng đủ vững để đi thật xa.

Người Trung Quốc dạy chúng ta cách nhìn thấy cơ hội

Một trong những điểm đáng học hỏi nhất ở người Trung Quốc là khả năng nhìn thấy cơ hội trong sự thay đổi. Khi thị trường xuất hiện một nhu cầu mới, họ thường không mất quá nhiều thời gian để tranh luận xem cơ hội đó có hoàn hảo hay không. Họ bắt đầu bằng những nguồn lực đang có, đưa sản phẩm ra thị trường và hoàn thiện dần trong quá trình kinh doanh.

Tư duy này đặc biệt phù hợp với những giai đoạn thị trường biến động mạnh. Người Trung Quốc hiểu rằng cơ hội không phải lúc nào cũng xuất hiện dưới một hình thức rõ ràng. Đôi khi, cơ hội nằm trong một vấn đề chưa được giải quyết, một phân khúc đang bị bỏ quên hoặc một nhu cầu mà khách hàng chưa thể diễn đạt thành lời.

Họ cũng không quá e ngại việc bắt đầu nhỏ. Nhiều doanh nghiệp lớn của Trung Quốc từng đi lên từ những sản phẩm phổ thông, thị trường địa phương hoặc những ngành nghề có giá trị không cao. Điều quan trọng là họ tích lũy được dòng tiền, kinh nghiệm và năng lực tổ chức trước khi bước sang một giai đoạn phát triển lớn hơn.

Bài học ở đây không chỉ là hành động nhanh, mà còn là khả năng học nhanh hơn tốc độ thay đổi của thị trường.

Nắm bắt cơ hội không có nghĩa là kinh doanh ngắn hạn

Nhiều người cho rằng tư duy kinh doanh Trung Quốc chỉ gắn với tốc độ, giá thấp và lợi nhuận trước mắt. Cách nhìn này chưa phản ánh đầy đủ sự chuyển mình của các doanh nghiệp Trung Quốc trong vài thập kỷ qua.

Không ít doanh nghiệp từng bắt đầu bằng sản phẩm giá rẻ, sau đó chuyển sang đầu tư vào nghiên cứu, công nghệ, chất lượng và thương hiệu. Geely là một trường hợp đáng chú ý. Từ một doanh nghiệp tư nhân nhỏ, Geely từng bước tham gia ngành ô tô, trải qua nhiều thất bại, tích lũy năng lực và mở rộng thành một hệ sinh thái ô tô toàn cầu.

Tốc độ chỉ tạo ra lợi thế ban đầu. Muốn giữ được vị trí trên thị trường, doanh nghiệp vẫn phải chuyển từ việc khai thác cơ hội sang xây dựng năng lực thực chất.

Vì vậy, “nhanh” không đồng nghĩa với “vội”. Hành động nhanh cần đi cùng khả năng quan sát, thử nghiệm, sửa sai và nâng cấp liên tục.

Người Bắc Âu dạy chúng ta cách tồn tại lâu dài

Nếu tư duy Trung Quốc giúp doanh nghiệp bước vào thị trường nhanh hơn, tư duy Bắc Âu giúp doanh nghiệp trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: Làm thế nào để tồn tại lâu dài?

Nhiều thương hiệu Bắc Âu không lựa chọn cạnh tranh bằng sự phô trương. Họ tập trung vào tính hữu dụng, chất lượng, độ an toàn và trải nghiệm thực tế của khách hàng. Sản phẩm có thể mang thiết kế tối giản nhưng phía sau sự tối giản ấy là một hệ thống nghiên cứu, tiêu chuẩn và trách nhiệm rất nghiêm túc.

Volvo là ví dụ điển hình. Trong gần một thế kỷ phát triển, thương hiệu này đã trải qua nhiều biến động về thị trường, công nghệ và quyền sở hữu. Tuy nhiên, giá trị đặt con người ở vị trí trung tâm, đặc biệt là triết lý an toàn, vẫn được duy trì như một phần quan trọng trong bản sắc thương hiệu.

Người Bắc Âu cho thấy doanh nghiệp không thể tồn tại lâu dài nếu chỉ chạy theo doanh thu. Sự trường tồn được tạo nên từ niềm tin của khách hàng, chất lượng sản phẩm, văn hóa tổ chức và khả năng chịu trách nhiệm với những quyết định của mình.

Tăng trưởng nhanh chưa chắc đã tạo ra một doanh nghiệp mạnh

Một doanh nghiệp có thể tăng trưởng rất nhanh nhưng vẫn đứng trước nguy cơ sụp đổ nếu nền tảng bên trong không theo kịp quy mô bên ngoài. Khi mở rộng quá nhanh, doanh nghiệp có thể mất kiểm soát dòng tiền, suy giảm chất lượng, thiếu nhân sự phù hợp và không còn duy trì được trải nghiệm khách hàng.

Cạnh tranh bằng giá cũng có thể giúp doanh nghiệp giành thị phần trong một thời gian ngắn. Tuy nhiên, nếu giá thấp làm mất hết biên lợi nhuận, doanh nghiệp sẽ không còn nguồn lực để cải tiến sản phẩm, phát triển đội ngũ và phục vụ khách hàng tốt hơn.

Ở chiều ngược lại, quá thận trọng cũng có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội. Một tổ chức chỉ tập trung bảo vệ những gì đang có mà không sẵn sàng thay đổi sẽ dần tụt lại phía sau.

Phát triển bền vững vì thế không đồng nghĩa với phát triển chậm. Đó là khả năng kiểm soát tốc độ, lựa chọn đúng cơ hội và không đánh đổi nền tảng dài hạn để lấy kết quả ngắn hạn.

Nhạy bén như người Trung Quốc, bền vững như người Bắc Âu

Doanh nghiệp Việt Nam không nhất thiết phải lựa chọn một trong hai mô hình. Điều cần thiết là kết hợp sự nhạy bén của người Trung Quốc với tinh thần bền vững của người Bắc Âu.

Doanh nghiệp có thể quan sát thị trường nhanh, thử nghiệm sản phẩm ở quy mô nhỏ và hành động khi cơ hội xuất hiện. Tuy nhiên, trước khi mở rộng, doanh nghiệp cần kiểm chứng nhu cầu, chuẩn hóa quy trình và đánh giá khả năng tài chính.

Doanh nghiệp có thể tối ưu chi phí nhưng không nên biến giá thấp thành lợi thế duy nhất. Một sản phẩm chỉ thực sự có sức cạnh tranh lâu dài khi mang lại giá trị tương xứng hoặc cao hơn số tiền khách hàng bỏ ra.

Doanh nghiệp cũng cần xây dựng thương hiệu từ chất lượng thực tế, thay vì chỉ dựa vào truyền thông. Uy tín không được tạo ra bởi những lời tuyên bố lớn, mà được tích lũy từ hàng nghìn cam kết nhỏ được thực hiện đúng trong nhiều năm.

Tư duy Trung Quốc giúp doanh nghiệp không bỏ lỡ cơ hội. Tư duy Bắc Âu giúp doanh nghiệp không đánh mất chính mình trong quá trình tăng trưởng.

Góc nhìn được hình thành từ trải nghiệm Trung Quốc và châu Âu

Những suy ngẫm trong bài viết cũng là một phần trong quá trình học tập, nghiên cứu và kinh doanh của Dong Anh Pham – doanh nhân, tác giả và nhà nghiên cứu mô hình kinh doanh toàn cầu.

Anh tốt nghiệp Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh tại Đại học Vũ Hán, Trung Quốc, có gần 20 năm học tập, nghiên cứu và kinh doanh liên quan đến Trung Quốc và châu Âu. Quá trình tiếp xúc với hai môi trường khác biệt giúp anh nhận thấy mỗi nền văn hóa kinh doanh đều chứa đựng những giá trị đáng học hỏi.

Dong Anh Pham là nhà sáng lập Thiết bị phòng sạch VCR, thương hiệu có 15 năm hoạt động tại thị trường Việt Nam. Hành trình phát triển doanh nghiệp giúp anh hiểu rằng cơ hội thị trường rất quan trọng, nhưng chất lượng sản phẩm, uy tín và quan hệ hợp tác lâu dài mới là những yếu tố quyết định khả năng tồn tại.

Anh đồng thời là tác giả các cuốn sách “Hành trình Volvo - Gần một thế kỷ đặt con người là trung tâm” và “Geely – Từ doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc đến hệ sinh thái ô tô toàn cầu”. Hai cuốn sách nghiên cứu hai hành trình kinh doanh khác nhau, nhưng cùng đặt ra một câu hỏi: Điều gì giúp một doanh nghiệp vượt qua giới hạn ban đầu để trở thành một thương hiệu có ảnh hưởng?

Cơ hội giúp doanh nghiệp tiến lên, giá trị giúp doanh nghiệp đi xa

Người Trung Quốc dạy chúng ta rằng cơ hội không chờ đợi những người chuẩn bị mãi mà không hành động. Người Bắc Âu nhắc chúng ta rằng tốc độ sẽ trở nên vô nghĩa nếu doanh nghiệp không biết mình đang đi về đâu.

Một doanh nghiệp cần đủ nhạy bén để nhận ra sự thay đổi, đủ dũng cảm để hành động và đủ linh hoạt để sửa sai. Nhưng doanh nghiệp ấy cũng cần đủ kiên định để bảo vệ chất lượng, tôn trọng con người và không hy sinh uy tín vì lợi ích trước mắt.

Đó cũng là triết lý mà Dong Anh Pham theo đuổi: tư duy nhạy bén của người Trung Quốc, tinh thần kinh doanh bền vững của Bắc Âu và lối sống tối giản, không phô trương.

Nắm bắt cơ hội có thể giúp một doanh nghiệp thành công trong một giai đoạn. Xây dựng giá trị mới giúp doanh nghiệp tồn tại qua nhiều giai đoạn. Khi kết hợp được cả hai, doanh nghiệp không chỉ phát triển nhanh hơn mà còn có cơ hội đi xa hơn, vững vàng hơn và để lại những giá trị lâu dài.

Chrissy Le