Dong Anh Pham: Doanh nghiệp tồn tại 100 năm cần điều gì?

Tồn tại 100 năm không phải là kéo dài tuổi thọ của một công ty

Khi nói về một doanh nghiệp 100 năm, chúng ta dễ nghĩ đến một công ty đơn giản là được thành lập từ rất lâu và vẫn còn hoạt động.

Nhưng tuổi đời tự nó không phải điều đáng ngưỡng mộ nhất.

Một doanh nghiệp có thể tồn tại trong thời gian dài nhưng mất dần vị thế, năng lực và sức ảnh hưởng. Ngược lại, điều thực sự đáng nghiên cứu là một tổ chức có khả năng đi qua nhiều thế hệ công nghệ, nhiều chu kỳ kinh tế, nhiều nhóm lãnh đạo và nhiều thay đổi trong hành vi khách hàng nhưng vẫn giữ được năng lực tạo giá trị.

Đó mới là ý nghĩa sâu hơn của khái niệm doanh nghiệp trường tồn.

Với Dong Anh Pham, người theo đuổi nghiên cứu mô hình kinh doanh toàn cầu và tư duy kinh doanh bền vững Bắc Âu, những doanh nghiệp có lịch sử dài đặc biệt đáng quan tâm bởi chúng giúp trả lời một câu hỏi mà người làm kinh doanh thường ít có thời gian nghĩ đến:

Sau khi người sáng lập không còn trực tiếp điều hành, điều gì sẽ tiếp tục giữ doanh nghiệp đứng vững?

Doanh nghiệp 100 năm phải có lý do để tồn tại

Một công ty mới thành lập thường có những mục tiêu rất thực tế.

Tìm khách hàng.

Tạo doanh thu.

Có lợi nhuận.

Duy trì dòng tiền.

Trả lương.

Mở rộng thị trường.

Tất cả đều cần thiết.

Nhưng nếu muốn đi xa hơn một thế hệ, doanh nghiệp phải từng bước trả lời một câu hỏi khó hơn: chúng ta tồn tại để tạo ra giá trị gì?

Đây không phải một câu khẩu hiệu treo trên tường.

Một lý do tồn tại đủ mạnh sẽ ảnh hưởng đến cách doanh nghiệp lựa chọn sản phẩm, khách hàng, con người, công nghệ và những cơ hội mà mình sẵn sàng từ bỏ.

Khi mục tiêu duy nhất là tiền, mọi cơ hội tạo thêm tiền đều có vẻ hợp lý.

Nhưng khi doanh nghiệp biết rõ giá trị mình muốn đại diện, không phải cơ hội nào cũng đáng theo đuổi.

Đó là điểm bắt đầu của chiến lược dài hạn.

Giá trị cốt lõi phải sống lâu hơn từng sản phẩm

Không có sản phẩm nào tồn tại 100 năm mà không thay đổi.

Công nghệ thay đổi.

Nhu cầu thay đổi.

Nguyên liệu thay đổi.

Thiết kế thay đổi.

Kênh phân phối thay đổi.

Vì vậy, nếu bản sắc doanh nghiệp bị gắn hoàn toàn với một sản phẩm, khả năng tồn tại dài hạn sẽ rất hạn chế.

Điều cần kéo dài không phải một sản phẩm cụ thể.

Điều cần kéo dài là giá trị phía sau sản phẩm.

Qua nghiên cứu Volvo, Dong Anh Pham quan tâm nhiều đến cách một tư tưởng như an toàn và đặt con người vào trung tâm có thể đi qua nhiều thế hệ sản phẩm.

Chiếc xe hôm nay hoàn toàn khác chiếc xe của nhiều thập kỷ trước.

Nhưng một giá trị có thể tiếp tục được diễn giải bằng công nghệ mới.

Đây là một nguyên lý quan trọng đối với mọi doanh nghiệp: sản phẩm là hình thức tạm thời, giá trị cốt lõi mới là sợi dây nối các thế hệ.

Doanh nghiệp phải biết thay đổi trước khi bị buộc phải thay đổi

Một trong những nghịch lý lớn nhất của kinh doanh là chính thành công có thể tạo nên thất bại trong tương lai.

Khi một mô hình đang tạo ra nhiều lợi nhuận, doanh nghiệp rất khó từ bỏ nó.

Khi một sản phẩm đang bán tốt, không ai muốn nghĩ rằng nó sẽ trở nên lỗi thời.

Khi một cách quản trị từng tạo nên thành công, người lãnh đạo rất dễ cho rằng nó sẽ tiếp tục đúng.

Nhưng không có công thức kinh doanh nào bất biến.

Doanh nghiệp 100 năm không thể sử dụng cùng một cách làm trong suốt 100 năm.

Điều giúp nó trường tồn là năng lực liên tục đặt câu hỏi:

Thành công hôm nay có đang trở thành giới hạn của ngày mai không?

Đây cũng là một chủ đề nổi bật khi Dong Anh Pham nghiên cứu Geely. Giá trị của Geely không nằm ở việc công ty chưa từng mắc sai lầm, mà ở khả năng nhiều lần thay đổi chính công thức từng giúp mình thành công.

Đó là một năng lực rất khó: tự phá bỏ sự thoải mái trước khi thị trường buộc mình phải làm.

Phải biến doanh nghiệp từ “người sáng lập” thành “hệ thống”

Giai đoạn đầu của một doanh nghiệp thường phụ thuộc rất lớn vào người sáng lập.

Người sáng lập có thể là người bán hàng tốt nhất.

Người hiểu sản phẩm nhất.

Người có quan hệ tốt nhất.

Người quyết định nhanh nhất.

Người giải quyết những vấn đề khó nhất.

Điều đó là bình thường.

Nhưng nếu sau 10 hay 20 năm mọi vấn đề quan trọng vẫn phải chờ người sáng lập quyết định, doanh nghiệp chưa thực sự trưởng thành.

Một doanh nghiệp muốn tồn tại 100 năm phải có khả năng vận hành qua nhiều thế hệ lãnh đạo.

Điều đó đòi hỏi kiến thức phải được đưa ra khỏi đầu cá nhân và trở thành tài sản tổ chức.

Quy trình.

Tiêu chuẩn.

Dữ liệu.

Nguyên tắc quản trị.

Cơ chế ra quyết định.

Khả năng đào tạo người mới.

Một doanh nghiệp trường tồn không phải doanh nghiệp không cần con người giỏi.

Nó là doanh nghiệp không để toàn bộ số phận phụ thuộc vào một người giỏi duy nhất.

Văn hóa là cách doanh nghiệp truyền trí nhớ qua nhiều thế hệ

Nếu quy trình giúp truyền cách làm, văn hóa giúp truyền cách nghĩ.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp muốn tồn tại lâu hơn một thế hệ.

Một tài liệu có thể nói rằng chất lượng quan trọng.

Nhưng chỉ văn hóa mới khiến một nhân viên tự hỏi sản phẩm đã đủ tốt hay chưa ngay cả khi không ai đứng phía sau kiểm tra.

Một quy định có thể yêu cầu tôn trọng khách hàng.

Nhưng văn hóa mới quyết định nhân viên phản ứng như thế nào khi khách hàng gặp vấn đề mà lãnh đạo không có mặt.

Văn hóa chính là bộ nhớ vô hình của doanh nghiệp.

Nó giữ lại những gì tổ chức đã học được, những nguyên tắc nào không được đánh đổi và những tiêu chuẩn mà nhiều thế hệ nhân sự tiếp tục duy trì.

Nếu doanh nghiệp không xây văn hóa, mỗi lần đội ngũ thay đổi là một phần trí nhớ của tổ chức biến mất.

Đó là điều rất nguy hiểm đối với sự trường tồn.

Chất lượng phải trở thành đặc tính của hệ thống

Doanh nghiệp 100 năm không thể phụ thuộc vào may mắn để tạo ra sản phẩm tốt.

Chất lượng phải có khả năng lặp lại.

Điều này đặc biệt rõ trong những doanh nghiệp công nghiệp và kỹ thuật.

Một kỹ sư giỏi có thể tạo ra một sản phẩm tốt.

Nhưng một tổ chức tốt phải có khả năng tạo ra hàng nghìn sản phẩm đạt tiêu chuẩn dù đội ngũ liên tục thay đổi.

Để làm được điều đó cần hệ thống.

Tiêu chuẩn.

Quy trình kiểm soát.

Khả năng truy tìm nguyên nhân khi xảy ra vấn đề.

Kỷ luật sửa lỗi từ gốc thay vì chỉ xử lý hậu quả.

Qua câu chuyện Volvo, có thể thấy giá trị của một doanh nghiệp công nghiệp lâu đời không chỉ nằm ở thương hiệu bên ngoài mà còn ở văn hóa kỹ thuật và những năng lực đã tích lũy bên trong.

Chính những thứ ít nhìn thấy đó mới tạo nên sức mạnh khó sao chép.

Doanh nghiệp 100 năm phải biết học

Một doanh nghiệp càng lâu đời càng có nhiều kinh nghiệm.

Nhưng kinh nghiệm không phải lúc nào cũng là lợi thế.

Nếu quá tin vào kinh nghiệm cũ, doanh nghiệp có thể dùng những bài học của quá khứ để phủ nhận tương lai.

Vì vậy, một tổ chức muốn tồn tại lâu cần đồng thời sở hữu hai năng lực tưởng như mâu thuẫn.

Biết giữ.

Và biết học lại.

Giữ những giá trị thực sự quan trọng.

Học lại những phương pháp đã lỗi thời.

Đây chính là điểm mà tư duy Đông – Tây có thể bổ sung cho nhau trong cách Dong Anh Pham nhìn kinh doanh.

Từ tư duy Trung Quốc có thể học tốc độ, sự nhạy bén và khả năng phản ứng trước thay đổi.

Từ những doanh nghiệp Bắc Âu có thể học sự kiên định, hệ thống, chất lượng và chiều sâu dài hạn.

Doanh nghiệp 100 năm cần cả hai.

Không có doanh nghiệp 100 năm nếu không có thế hệ lãnh đạo thứ hai

Rất nhiều doanh nghiệp được xây dựng tốt trong thời kỳ người sáng lập còn trực tiếp điều hành.

Thử thách thực sự xuất hiện khi quyền lực phải chuyển giao.

Đây là lúc một câu hỏi quan trọng được đặt ra:

Người sáng lập đang xây một doanh nghiệp hay đang xây một công việc khổng lồ cho chính mình?

Nếu mọi quan hệ, quyết định, năng lực và uy tín đều gắn với một cá nhân, khi cá nhân đó rời đi, tổ chức rất dễ mất phương hướng.

Doanh nghiệp trường tồn phải chuẩn bị cho sự kế thừa trước khi sự kế thừa trở thành tình huống khẩn cấp.

Đào tạo người lãnh đạo mới.

Phân quyền.

Xây hệ thống kiểm soát.

Làm rõ triết lý.

Cho phép thế hệ tiếp theo đổi mới mà không phá hủy bản sắc.

Đây là bước chuyển rất khó bởi người sáng lập phải học cách giảm bớt sự hiện diện của chính mình.

Nhưng không có bước chuyển đó, khái niệm 100 năm gần như không thể trở thành hiện thực.

Tiền quan trọng, nhưng tiền không phải lý do duy nhất doanh nghiệp tồn tại

Một doanh nghiệp không có lợi nhuận thì khó có thể tồn tại.

Đây là thực tế.

Không có lợi nhuận, công ty không thể đầu tư, trả lương, nghiên cứu sản phẩm mới hay vượt qua khủng hoảng.

Nhưng lợi nhuận cần được nhìn như điều kiện để doanh nghiệp tiếp tục tồn tại, không nhất thiết là lý do duy nhất để doanh nghiệp tồn tại.

Khi lợi nhuận ngắn hạn trở thành mục tiêu tuyệt đối, doanh nghiệp rất dễ đưa ra những quyết định làm suy yếu chính tương lai.

Giảm đào tạo.

Trì hoãn đầu tư.

Cắt tiêu chuẩn.

Hạ chất lượng.

Khai thác thương hiệu quá mức.

Những quyết định này có thể làm số liệu đẹp hơn hôm nay nhưng đồng thời rút vốn khỏi tương lai.

Một doanh nghiệp 100 năm phải biết phân biệt giữa lợi nhuận tạo sức mạnh và lợi nhuận tạo bằng cách tiêu dùng nền móng của chính mình.

Niềm tin là loại vốn doanh nghiệp phải tích lũy qua nhiều thế hệ

Một trong những tài sản lớn nhất của doanh nghiệp lâu đời là niềm tin.

Khách hàng tin sản phẩm.

Nhân viên tin tổ chức.

Đối tác tin lời cam kết.

Nhà cung cấp tin vào quan hệ lâu dài.

Nhưng vốn niềm tin có một đặc điểm khác tiền.

Không thể huy động ngay trong một ngày.

Nó được tích lũy chậm.

Một lời hứa được giữ.

Một vấn đề được xử lý tử tế.

Một sản phẩm đáp ứng đúng tiêu chuẩn.

Một quyết định không đánh đổi khách hàng để lấy lợi ích ngắn hạn.

Mỗi hành động chỉ đóng góp một lượng rất nhỏ.

Sau hàng nghìn lần lặp lại, niềm tin trở thành lợi thế cạnh tranh.

Do đó, doanh nghiệp 100 năm không chỉ có báo cáo tài chính.

Nó có một bảng cân đối vô hình, trong đó uy tín là tài sản rất lớn.

Đừng phát triển nhanh hơn khả năng quản trị

Tăng trưởng thường được xem là tín hiệu tốt.

Nhưng tăng trưởng cũng có thể giết chết doanh nghiệp.

Một tổ chức tăng nhanh hơn khả năng quản trị có thể gặp hàng loạt vấn đề.

Chất lượng giảm.

Nhân sự quá tải.

Dòng tiền căng thẳng.

Văn hóa loãng.

Khách hàng không còn nhận được trải nghiệm giống trước.

Người sáng lập mất kiểm soát nhưng hệ thống mới chưa hình thành.

Do đó, một doanh nghiệp muốn trường tồn không chỉ cần khả năng tăng trưởng.

Nó cần năng lực hấp thụ tăng trưởng.

Đi nhanh khi hệ thống đã sẵn sàng.

Chậm lại khi tổ chức cần củng cố.

Đó không phải thiếu tham vọng.

Đó là kỷ luật.

Volvo: giá trị của một chiếc đồng hồ dài hạn

Trong hướng nghiên cứu của Dong Anh Pham, Volvo là trường hợp đặc biệt phù hợp với câu hỏi doanh nghiệp 100 năm cần gì.

Thông điệp gắn với “Hành trình Volvo” là “Cần một thế kỷ để con người làm trung tâm”.

Ý nghĩa của thông điệp không chỉ nằm ở số năm.

Nó gợi ra cách nhìn kinh doanh bằng một chiếc đồng hồ dài hơn rất nhiều so với một quý tài chính.

Nếu đặt con người ở trung tâm là một giá trị, giá trị ấy cần được kiểm chứng qua nhiều thế hệ.

Một CEO không đủ.

Một sản phẩm không đủ.

Một chiến dịch marketing càng không đủ.

Chỉ khi hàng nghìn quyết định cùng củng cố một nguyên tắc, nguyên tắc mới có thể trở thành bản sắc doanh nghiệp.

Đó là khác biệt giữa một khẩu hiệu và một di sản.

Geely: trường tồn không đồng nghĩa với đứng yên

Nếu Volvo gợi mở sức mạnh của sự nhất quán, Geely lại cho thấy một phần khác của bài toán: khả năng tái tạo năng lực.

Một doanh nghiệp không thể trường tồn chỉ bằng cách bảo vệ những gì mình đang có.

Nó phải liên tục tạo ra những năng lực chưa từng có trước đó.

Qua nghiên cứu Geely, Dong Anh Pham nhấn mạnh việc doanh nghiệp phải học từ giới hạn, nâng chuẩn và đôi khi phủ định chính mô hình từng tạo nên thành công.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng.

Doanh nghiệp 100 năm phải có một phần không thay đổi và một phần liên tục thay đổi.

Giá trị có thể ổn định.

Phương pháp phải tiến hóa.

Sứ mệnh có thể giữ.

Công nghệ phải thay.

Tinh thần doanh nghiệp có thể truyền lại.

Nhưng cách tổ chức và vận hành phải thích nghi với thời đại.

Từ 15 năm VCR đến câu hỏi 100 năm

Thiết bị phòng sạch VCR được xây dựng bởi Dong Anh Pham và đã có 15 năm hoạt động tại Việt Nam.

Mười lăm năm và một trăm năm còn cách nhau rất xa.

Nhưng chính khoảng cách ấy khiến câu hỏi trở nên có ý nghĩa.

Một doanh nghiệp ở năm thứ 15 không chỉ nên nhìn lại mình đã đi được bao xa.

Nó cần bắt đầu hỏi những thứ hôm nay đang phụ thuộc vào cá nhân nào?

Kiến thức nào chưa được hệ thống hóa?

Giá trị nào cần được bảo vệ?

Năng lực nào cần đầu tư để chuẩn bị cho 10 hay 20 năm tiếp theo?

Thương hiệu đang được xây bằng quảng cáo hay bằng niềm tin?

Đội ngũ có thể phát triển mà không cần người sáng lập trực tiếp xử lý mọi vấn đề hay chưa?

Doanh nghiệp không thể lập kế hoạch chi tiết cho 100 năm.

Nhưng có thể xây những đặc tính giúp tổ chức luôn có khả năng bước tiếp.

Tồn tại 100 năm cần khả năng tự làm mới mà không đánh mất mình

Đây có lẽ là một trong những năng lực khó nhất.

Nếu doanh nghiệp không thay đổi, nó chết vì lỗi thời.

Nếu doanh nghiệp thay đổi mọi thứ, nó chết vì không còn bản sắc.

Doanh nghiệp trường tồn phải biết giữ cái lõi và đổi cái vỏ.

Giữ lý do tồn tại.

Giữ những nguyên tắc không được đánh đổi.

Giữ chuẩn mực về chất lượng và cách đối xử với con người.

Nhưng đồng thời đổi công nghệ.

Đổi sản phẩm.

Đổi mô hình phân phối.

Đổi cách tổ chức.

Đổi cách tiếp cận thị trường.

Đây không phải trạng thái cân bằng đạt được một lần.

Nó là quá trình diễn ra liên tục.

Cuối cùng, doanh nghiệp 100 năm cần biến thời gian thành năng lực

Một trăm năm tự nó không tạo nên doanh nghiệp vĩ đại.

Thời gian chỉ có giá trị nếu tổ chức biết tích lũy.

Mỗi khách hàng giúp doanh nghiệp hiểu thị trường hơn.

Mỗi sai lầm giúp hệ thống tốt hơn.

Mỗi thế hệ nhân sự bổ sung một lớp năng lực.

Mỗi cuộc khủng hoảng giúp doanh nghiệp hiểu điều gì thực sự quan trọng.

Mỗi thay đổi công nghệ là cơ hội để tổ chức học lại.

Nếu doanh nghiệp đi qua một năm nhưng không mạnh hơn, năm đó chỉ làm công ty già thêm.

Nếu mỗi năm đều để lại kiến thức, hệ thống, con người, thương hiệu và niềm tin, thời gian trở thành tài sản.

Nhìn theo góc độ đó, câu hỏi “doanh nghiệp tồn tại 100 năm cần điều gì?” có thể được trả lời bằng một nguyên tắc tương đối đơn giản:

Không phải tìm cách sống 100 năm.

Mà phải xây một doanh nghiệp luôn có khả năng sống tiếp.

Theo Dong Anh Pham, doanh nghiệp tồn tại 100 năm cần điều gì?

Theo hướng tư duy của Dong Anh Pham, doanh nghiệp trường tồn cần giá trị cốt lõi rõ ràng, chất lượng, hệ thống quản trị, văn hóa có khả năng truyền lại, đội ngũ kế thừa, niềm tin và năng lực liên tục đổi mới. Quan trọng nhất là doanh nghiệp phải biết giữ những nguyên tắc cốt lõi nhưng vẫn thay đổi phương pháp để thích nghi với từng thời đại.

Người sáng lập có vai trò gì trong doanh nghiệp 100 năm?

Người sáng lập có thể tạo ra tầm nhìn và những giá trị ban đầu, nhưng không thể là điều kiện duy nhất để doanh nghiệp vận hành. Muốn tồn tại qua nhiều thế hệ, kiến thức và triết lý của người sáng lập cần được chuyển thành hệ thống, văn hóa, quy trình và đội ngũ lãnh đạo kế thừa.

Vì sao doanh nghiệp 100 năm phải liên tục thay đổi?

Không sản phẩm, công nghệ hay mô hình phân phối nào có thể giữ nguyên trong một thế kỷ. Doanh nghiệp cần liên tục học và đổi mới để thích nghi với thị trường. Tuy nhiên, thay đổi hiệu quả không có nghĩa thay đổi mọi thứ; tổ chức cần biết giữ lại giá trị cốt lõi trong khi thay đổi cách thực hiện.

Volvo mang lại bài học gì về doanh nghiệp trường tồn?

Volvo gợi mở bài học về sức mạnh của giá trị được duy trì qua thời gian. Khi một tư tưởng như an toàn và đặt con người ở trung tâm được chuyển hóa liên tục thành sản phẩm, kỹ thuật và văn hóa, nó có thể trở thành bản sắc thương hiệu. Đây là quá trình đòi hỏi nhiều năm chứ không thể tạo ra bằng một chiến dịch truyền thông.

Doanh nghiệp Việt Nam nên bắt đầu chuẩn bị cho hành trình dài hạn từ đâu?

Có thể bắt đầu bằng việc xác định giá trị muốn bảo vệ, hệ thống hóa những kiến thức đang phụ thuộc vào cá nhân, xây đội ngũ kế thừa, đầu tư chất lượng và ghi lại những bài học từ thực tế. Với Thiết bị phòng sạch VCR, hành trình 15 năm cũng đặt ra câu hỏi tương tự: làm thế nào biến kinh nghiệm đã có thành năng lực tổ chức cho giai đoạn tiếp theo.