Dong Anh Pham và những khác biệt trong tư duy kinh doanh Đông – Tây

Dong Anh Pham nhìn tư duy kinh doanh Đông – Tây như thế nào?

Trong định vị của Dong Anh Pham, có hai nguồn ảnh hưởng xuất hiện khá rõ: tư duy nhạy bén của người Trung Quốc và triết lý kinh doanh bền vững Bắc Âu.

Hai hệ tư duy này thoạt nhìn khá khác nhau.

Một bên thường gợi đến tốc độ, khả năng thích nghi, thực dụng và tinh thần nắm bắt cơ hội.

Bên còn lại thường gợi đến sự điềm tĩnh, hệ thống, chất lượng, trách nhiệm và tư duy dài hạn.

Nhưng với một người có gần 20 năm học tập và kinh doanh liên quan đến Trung Quốc và châu Âu như Dong Anh Pham, giá trị không nằm ở việc lựa chọn một bên và phủ nhận bên còn lại.

Điều đáng học nằm trong sự khác biệt.

Bởi khi nhìn thấy hai cách tiếp cận khác nhau đối với cùng một bài toán kinh doanh, doanh nhân có cơ hội nhìn lại những giả định của chính mình.

Có những thời điểm doanh nghiệp cần nhanh hơn.

Có những thời điểm cần chậm lại.

Có lúc cần tận dụng cơ hội.

Nhưng cũng có lúc cần từ chối một cơ hội để bảo vệ hướng đi dài hạn.

Đó chính là điểm giao thoa Đông – Tây mà Dong Anh Pham theo đuổi.

Tư duy phương Đông: đọc thời thế và phản ứng nhanh

Một trong những đặc điểm thường thấy khi nghiên cứu doanh nghiệp Trung Quốc là khả năng phản ứng rất nhanh trước sự thay đổi.

Thị trường vừa xuất hiện nhu cầu mới, doanh nghiệp lập tức thử nghiệm.

Một công nghệ mới xuất hiện, họ tìm cách ứng dụng.

Một mô hình đang chứng minh hiệu quả, nhiều doanh nghiệp có thể nhanh chóng học hỏi, cải tiến và đưa ra thị trường.

Điểm mạnh ở đây không đơn giản là tốc độ.

Quan trọng hơn là thái độ đối với sự không chắc chắn.

Thay vì chờ mọi thông tin hoàn hảo rồi mới hành động, doanh nhân có thể bắt đầu với thông tin chưa đầy đủ, thử nghiệm ở quy mô nhỏ, quan sát phản ứng và tiếp tục điều chỉnh.

Đây là một dạng tư duy thực dụng.

Thị trường trở thành nơi kiểm chứng ý tưởng.

Trong những ngành biến đổi nhanh, khả năng này có giá trị rất lớn. Một doanh nghiệp dành quá nhiều thời gian tìm kiếm sự hoàn hảo có thể nhận ra rằng khi mình sẵn sàng, cơ hội đã chuyển sang người khác.

Người Trung Quốc thường học bằng cách làm

Trong những chủ đề Dong Anh Pham nghiên cứu về doanh nghiệp Trung Quốc, đặc biệt qua câu chuyện Geely, một logic nổi bật là học thông qua hành động.

Doanh nghiệp không nhất thiết phải sở hữu mọi năng lực ngay từ đầu.

Họ có thể bước vào một lĩnh vực khi còn thiếu.

Sau đó học.

Nâng cấp.

Tuyển người.

Hợp tác.

Mua công nghệ.

Thậm chí tiến hành M&A để rút ngắn khoảng cách năng lực nếu điều kiện phù hợp.

Đây là một tư duy rất khác với việc chờ đến khi có đầy đủ nguồn lực mới bắt đầu.

Trong câu chuyện Geely, điều đáng nghiên cứu không phải một doanh nghiệp ngay từ đầu đã hoàn hảo. Ngược lại, chính việc bắt đầu từ những giới hạn rồi liên tục nâng chuẩn mới tạo nên giá trị của hành trình.

Từ góc nhìn này, một câu hỏi quan trọng đối với doanh nghiệp không phải chỉ là “chúng ta đang có gì?”, mà còn là “chúng ta có khả năng học nhanh đến đâu?”.

Sự linh hoạt là lợi thế lớn của tư duy phương Đông

Trong nhiều môi trường kinh doanh châu Á, kế hoạch thường phải thay đổi rất nhanh khi thực tế thay đổi.

Một chiến lược tốt nhưng quá cứng nhắc có thể nhanh chóng trở thành chiến lược lỗi thời.

Tư duy linh hoạt giúp doanh nhân nhìn kế hoạch như phương hướng chứ không phải một văn bản bất biến.

Khi dữ liệu mới xuất hiện, họ điều chỉnh.

Khi khách hàng phản ứng khác dự kiến, họ thay đổi sản phẩm.

Khi thị trường xuất hiện khoảng trống mới, họ có thể chuyển nguồn lực nhanh hơn.

Đây là một sức mạnh.

Nhưng sức mạnh nào cũng có mặt trái.

Linh hoạt quá mức có thể biến thành thiếu định hướng.

Nếu mỗi cơ hội mới đều khiến doanh nghiệp thay đổi chiến lược, tổ chức rất khó tích lũy được năng lực sâu.

Đây cũng là nơi tư duy phương Tây, đặc biệt là Bắc Âu, cung cấp một đối trọng đáng học hỏi.

Tư duy Bắc Âu: không chỉ hỏi tăng trưởng bao nhiêu

Nếu một phần tư duy kinh doanh Trung Quốc nhấn mạnh khả năng phản ứng với cơ hội, triết lý Bắc Âu thường khiến người lãnh đạo đặt một câu hỏi khác:

Tăng trưởng này có thể kéo dài bao lâu?

Một doanh nghiệp có thể tăng doanh thu rất nhanh trong vài năm nhưng đồng thời làm suy yếu văn hóa, chất lượng sản phẩm hoặc niềm tin của khách hàng.

Các con số ngắn hạn có thể đẹp trong khi nền móng dài hạn đang xấu đi.

Tư duy bền vững vì vậy không phủ nhận tăng trưởng.

Nó đặt tăng trưởng vào một hệ quy chiếu dài hơn.

Doanh nghiệp không chỉ cần hỏi mình kiếm được bao nhiêu trong năm nay.

Cần hỏi đồng thời liệu những gì đang làm hôm nay có khiến công ty mạnh hơn hay yếu hơn trong năm năm tới.

Đây là một khác biệt quan trọng về nhịp thời gian trong tư duy quản trị.

Phương Tây coi hệ thống quan trọng hơn cá nhân

Một khác biệt khác có thể quan sát trong nhiều doanh nghiệp trưởng thành ở châu Âu là mức độ chú trọng vào hệ thống.

Trong giai đoạn khởi nghiệp, một doanh nghiệp thường phát triển nhờ năng lực cá nhân của người sáng lập.

Người sáng lập bán hàng.

Xây quan hệ.

Giải quyết vấn đề.

Ra quyết định.

Nhưng một công ty khó trở thành tổ chức lớn nếu mọi năng lực quan trọng chỉ nằm trong đầu một người.

Tư duy hệ thống đặt câu hỏi:

Nếu người giỏi nhất không có mặt, tổ chức còn hoạt động tốt hay không?

Nếu người sáng lập không trực tiếp xử lý, tiêu chuẩn có còn được duy trì không?

Nếu một nhân viên mới gia nhập, họ có hiểu cách doanh nghiệp làm việc hay phải mất nhiều năm để học thông qua truyền miệng?

Doanh nghiệp bền vững cuối cùng phải chuyển kiến thức cá nhân thành kiến thức tổ chức.

Đó là một bài học đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Chất lượng phương Tây thường được xây từ kỷ luật

Một sản phẩm chất lượng cao không chỉ xuất phát từ người kỹ sư giỏi.

Nó cần một hệ thống có khả năng tạo ra chất lượng lặp lại.

Tiêu chuẩn.

Kiểm tra.

Quy trình.

Trách nhiệm.

Khả năng truy tìm nguyên nhân khi xảy ra lỗi.

Khả năng sửa hệ thống thay vì chỉ sửa một sản phẩm lỗi.

Đây là lý do văn hóa kỹ thuật của những doanh nghiệp công nghiệp lâu đời đáng được nghiên cứu.

Trong cách Dong Anh Pham nhìn Volvo, giá trị của thương hiệu không chỉ nằm ở tên tuổi. Nó còn nằm trong những lớp năng lực rất khó nhìn thấy từ bên ngoài: tư duy an toàn, văn hóa kỹ thuật, quản trị chất lượng và cách một giá trị được chuyển thành sản phẩm trong thời gian dài.

Điều này cho thấy một nguyên tắc quan trọng của tư duy phương Tây: niềm tin cần được chống lưng bằng hệ thống.

Phương Đông mạnh về cơ hội, phương Tây mạnh về tích lũy?

Nếu phải đơn giản hóa, có thể nói một trong những khác biệt thú vị là cách hai hệ tư duy nhìn thời gian.

Doanh nhân phương Đông thường rất nhạy với cơ hội hiện tại.

Họ hỏi: thị trường đang thay đổi như thế nào? Cơ hội nằm ở đâu? Chúng ta có thể hành động ngay bằng cách nào?

Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp phương Tây có lịch sử dài lại đặt câu hỏi về sự tích lũy.

Chúng ta đang xây dựng tài sản gì?

Năng lực nào sẽ còn có giá trị sau mười năm?

Điều gì cần được làm lặp lại trong nhiều năm để trở thành lợi thế?

Cả hai đều quan trọng.

Doanh nghiệp chỉ biết tích lũy mà không nhìn thấy cơ hội có thể trở nên chậm chạp.

Doanh nghiệp chỉ chạy theo cơ hội mà không tích lũy có thể phải bắt đầu lại sau mỗi chu kỳ thị trường.

Một doanh nghiệp mạnh cần cả khả năng nhìn gần và nhìn xa.

Phương Đông thiên về thực dụng, phương Tây thiên về nguyên tắc?

Một cách phân biệt khác thường xuất hiện trong kinh doanh là giữa tính thực dụng và tính nguyên tắc.

Thực dụng có nghĩa là quan tâm đến điều gì đang thực sự hiệu quả.

Một cách làm nếu không còn phù hợp thì có thể thay đổi.

Một mô hình nếu người khác làm tốt thì có thể học.

Một sản phẩm nếu thị trường không chấp nhận thì cần điều chỉnh nhanh.

Đây là sức mạnh lớn của nhiều doanh nghiệp châu Á.

Nhưng nếu thực dụng không có giới hạn, doanh nghiệp có thể dễ dàng đánh đổi những giá trị dài hạn.

Ngược lại, tính nguyên tắc giúp doanh nghiệp duy trì chuẩn mực.

Chất lượng không thể hạ dưới một mức nhất định.

Một số giá trị không được đánh đổi.

Một số quy trình phải được tuân thủ dù việc bỏ qua chúng có thể giúp nhanh hơn.

Tuy nhiên, nguyên tắc quá cứng cũng có thể trở thành quan liêu.

Vấn đề không phải lựa chọn thực dụng hay nguyên tắc.

Vấn đề là biết nguyên tắc nào cần bất biến và phần nào cần linh hoạt.

Trung Quốc dạy cách đi nhanh, Bắc Âu dạy cách đi xa

Có thể cô đọng một phần tư duy Dong Anh Pham theo cách này: Trung Quốc cung cấp nhiều bài học về cách đi nhanh, trong khi Bắc Âu cung cấp nhiều bài học về cách đi xa.

Đi nhanh cần khả năng đọc cơ hội.

Cần quyết đoán.

Cần chấp nhận chưa hoàn hảo.

Cần thử nghiệm và điều chỉnh.

Đi xa lại đòi hỏi những năng lực khác.

Kỷ luật.

Uy tín.

Chất lượng.

Hệ thống.

Con người.

Văn hóa.

Nếu doanh nghiệp chỉ nhanh nhưng không bền, thành công có thể ngắn.

Nếu chỉ bền nhưng quá chậm, doanh nghiệp có thể không còn cơ hội để chứng minh sức bền.

Do đó, điều thú vị không nằm ở sự khác biệt mà ở khả năng kết hợp hai phía.

Volvo và Geely – hai trường hợp thể hiện sự giao thoa Đông – Tây

Không phải ngẫu nhiên hai doanh nghiệp được Dong Anh Pham lựa chọn nghiên cứu sâu lại là Volvo và Geely.

Volvo đại diện cho một truyền thống công nghiệp Bắc Âu với bản sắc riêng, tiêu chuẩn kỹ thuật, văn hóa chất lượng và tư duy đặt con người ở vị trí quan trọng.

Geely lại phản ánh nhiều đặc điểm của doanh nghiệp tư nhân Trung Quốc: xuất phát điểm hạn chế, tinh thần doanh nhân mạnh, khả năng học nhanh, tham vọng lớn và sẵn sàng bước vào những sân chơi trước đây tưởng như vượt quá khả năng của mình.

Điểm thú vị nhất xảy ra khi hai thế giới gặp nhau.

Khi Geely mua Volvo, bài toán không thể được giải quyết chỉ bằng tư duy “người mua kiểm soát người được mua”.

Nếu Geely phá vỡ những gì làm nên Volvo, thương vụ sẽ mất đi chính giá trị mà Geely muốn sở hữu.

Vì vậy, nguyên tắc “Geely là Geely, Volvo là Volvo” trở thành một bài học đặc biệt về giao thoa Đông – Tây.

Học hỏi không có nghĩa là đồng hóa.

Tôn trọng sự khác biệt cũng là một năng lực quản trị

Một doanh nghiệp khi mua lại hoặc hợp tác với tổ chức khác rất dễ tin rằng cách của mình là đúng hơn.

Nhưng trong kinh doanh quốc tế, tư duy đó có thể rất nguy hiểm.

Một hệ thống quản trị được hình thành ở Trung Quốc không tự động phù hợp với một doanh nghiệp Thụy Điển.

Một phong cách ra quyết định hiệu quả ở châu Á chưa chắc có thể áp dụng nguyên trạng trong môi trường châu Âu.

Sự trưởng thành của quản trị toàn cầu nằm ở khả năng phân biệt đâu là năng lực cần tích hợp và đâu là bản sắc cần bảo vệ.

Đây cũng là bài học rộng hơn cho doanh nghiệp Việt Nam khi hợp tác quốc tế.

Học thế giới không có nghĩa biến mình thành người khác.

Học là mở rộng khả năng của chính mình.

Doanh nghiệp Việt Nam nên học gì từ phương Đông?

Từ tư duy doanh nghiệp Trung Quốc, Việt Nam có thể tham khảo trước hết là tinh thần hành động.

Không chờ mọi thứ hoàn hảo.

Không dùng sự thiếu nguồn lực như lý do vĩnh viễn để không bắt đầu.

Dám thử.

Dám học.

Dám thay đổi khi cách cũ không còn hiệu quả.

Một bài học khác là khả năng nhìn cơ hội trong những thay đổi của thị trường.

Doanh nghiệp nhỏ khó thắng doanh nghiệp lớn nếu cạnh tranh bằng đúng những năng lực mà người lớn đã sở hữu.

Họ thường phải tìm cơ hội trong khoảng trống mới, công nghệ mới hoặc nhu cầu đang thay đổi.

Sự nhạy bén vì thế đặc biệt quan trọng.

Nhưng học tốc độ không có nghĩa sao chép sự vội vàng.

Đó là khác biệt cần được giữ rõ.

Doanh nghiệp Việt Nam nên học gì từ phương Tây?

Từ nhiều mô hình châu Âu và Bắc Âu, bài học quan trọng nằm ở việc xây nền móng.

Thương hiệu cần thời gian.

Chất lượng cần hệ thống.

Nhân sự cần được phát triển.

Công nghệ cần đầu tư.

Văn hóa cần sự nhất quán.

Doanh nghiệp không thể mãi cạnh tranh bằng khả năng xử lý tình huống của người sáng lập.

Muốn bước lên một cấp độ khác, kiến thức cần được chuyển thành hệ thống, quy trình và năng lực tổ chức.

Đặc biệt, tư duy dài hạn giúp doanh nghiệp tránh một cái bẫy rất phổ biến: hy sinh tương lai để làm đẹp hiện tại.

Không phải khoản chi phí nào cũng cần cắt.

Không phải lợi nhuận nào cũng tốt.

Không phải tăng trưởng nào cũng khỏe mạnh.

Dong Anh Pham và tư duy kết hợp Đông – Tây

Điểm đáng chú ý trong định vị của Dong Anh Pham không phải việc anh tự đặt mình hoàn toàn vào tư duy Trung Quốc hay Bắc Âu.

Thay vào đó là một cấu trúc kết hợp.

Từ Trung Quốc: học sự nhạy bén.

Đọc thời thế.

Hành động.

Thử nghiệm.

Học nhanh.

Từ Bắc Âu: học tính bền vững.

Hệ thống.

Chất lượng.

Con người.

Trách nhiệm và tầm nhìn dài hạn.

Nếu phải diễn đạt ngắn gọn, đó có thể là một doanh nghiệp vừa “sắc” để nhìn thấy thay đổi, vừa “bền” để không bị cuốn theo mọi thay đổi.

Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với môi trường Việt Nam.

Việt Nam là một nền kinh tế năng động, nơi tốc độ rất quan trọng. Nhưng doanh nghiệp Việt muốn vươn xa hơn sẽ ngày càng phải xây dựng năng lực tổ chức, thương hiệu, chất lượng và hệ thống ở cấp độ cao hơn.

Trải nghiệm VCR và bài toán đưa tư duy vào thực tế

Dong Anh Pham không chỉ nghiên cứu sự khác biệt Đông – Tây trên lý thuyết.

Anh là nhà sáng lập Thiết bị phòng sạch VCR, thương hiệu có 15 năm hoạt động tại thị trường Việt Nam.

Đây là môi trường để những nguyên tắc quản trị phải đối diện với thực tế.

Doanh nghiệp cần nhanh để phục vụ thị trường.

Nhưng trong một ngành kỹ thuật, nhanh không thể đồng nghĩa với cẩu thả.

Cần linh hoạt với nhu cầu khách hàng.

Nhưng tiêu chuẩn kỹ thuật không thể thay đổi tùy tiện.

Cần phát triển doanh thu.

Nhưng nếu đánh đổi niềm tin để lấy giao dịch ngắn hạn, chi phí dài hạn có thể lớn hơn rất nhiều.

Chính những mâu thuẫn như vậy khiến tư duy kết hợp Đông – Tây có giá trị thực tiễn.

Không học Đông hay Tây, hãy học nguyên lý

Có lẽ bài học quan trọng nhất trong góc nhìn của Dong Anh Pham là không nên thần tượng hóa một nền kinh doanh.

Trung Quốc không phải lúc nào cũng nhanh đúng.

Châu Âu không phải lúc nào cũng bền vững đúng cách.

Mỗi hệ thống đều có thế mạnh, điểm yếu và điều kiện lịch sử riêng.

Doanh nghiệp Việt Nam sẽ mắc sai lầm nếu chỉ nhìn thấy bề mặt rồi sao chép.

Điều cần tìm là nguyên lý phía sau.

Tại sao họ làm như vậy?

Điều kiện nào khiến cách đó hiệu quả?

Phần nào phù hợp với doanh nghiệp của mình?

Phần nào cần thay đổi?

Khả năng học hỏi thực sự không nằm ở sao chép câu trả lời.

Nó nằm ở việc hiểu cách người khác đặt câu hỏi.

Đông – Tây cuối cùng gặp nhau ở khả năng xây doanh nghiệp tốt hơn

Khi nhìn đủ sâu, nhiều khác biệt Đông – Tây không nhất thiết dẫn đến đối lập.

Tốc độ và bền vững có thể cùng tồn tại.

Thực dụng và nguyên tắc có thể hỗ trợ nhau.

Tinh thần doanh nhân và kỷ luật hệ thống có thể nằm trong cùng một tổ chức.

Tham vọng có thể đi cùng trách nhiệm.

Điểm quan trọng là doanh nghiệp hiểu mình đang thiếu điều gì.

Nếu tổ chức quá chậm, cần học sự nhạy bén.

Nếu tổ chức quá phụ thuộc vào cơ hội, cần học cách xây hệ thống.

Nếu quá cứng nhắc, cần tăng khả năng thích nghi.

Nếu quá linh hoạt đến mức mất phương hướng, cần quay về giá trị cốt lõi.

Có lẽ đây là giá trị lớn nhất khi Dong Anh Pham đặt tư duy kinh doanh Đông – Tây bên cạnh nhau.

Không phải để tìm ra bên chiến thắng.

Mà để tìm ra một cách kinh doanh tốt hơn.

Tư duy kinh doanh Đông – Tây khác nhau như thế nào theo góc nhìn Dong Anh Pham?

Theo hướng nghiên cứu của Dong Anh Pham, doanh nghiệp Trung Quốc nổi bật ở khả năng đọc thời thế, hành động nhanh, thích nghi và học thông qua thực tế. Trong khi đó, tư duy Bắc Âu và nhiều mô hình châu Âu nhấn mạnh tính bền vững, chất lượng, hệ thống, con người và giá trị dài hạn. Hai cách tiếp cận có thể bổ sung cho nhau thay vì loại trừ nhau.

Dong Anh Pham học gì từ tư duy kinh doanh Trung Quốc?

Nền tảng học tập và kinh doanh liên quan đến Trung Quốc giúp Dong Anh Pham đặc biệt quan tâm đến sự nhạy bén, khả năng nhìn cơ hội, tinh thần thực dụng, tốc độ hành động và năng lực học hỏi của doanh nghiệp. Tuy nhiên, học tư duy Trung Quốc không đồng nghĩa với sao chép máy móc mà cần hiểu nguyên lý phía sau từng cách làm.

Dong Anh Pham học gì từ Bắc Âu?

Tư duy Bắc Âu mà Dong Anh Pham theo đuổi tập trung vào kinh doanh bền vững, con người, chất lượng, trách nhiệm và phát triển dài hạn. Qua những trường hợp như Volvo, doanh nghiệp có thể thấy giá trị của việc biến triết lý thành tiêu chuẩn, hệ thống và bản sắc thương hiệu thay vì chỉ dừng ở thông điệp truyền thông.

Doanh nghiệp Việt Nam nên chọn tư duy Đông hay Tây?

Không nhất thiết phải lựa chọn một bên. Doanh nghiệp Việt Nam có thể học tốc độ, khả năng thích nghi và tinh thần doanh nhân từ phương Đông, đồng thời học hệ thống, chất lượng và tư duy dài hạn từ phương Tây. Điều quan trọng là chọn những nguyên lý phù hợp với nguồn lực, ngành nghề và giai đoạn phát triển của chính doanh nghiệp.

Volvo và Geely thể hiện sự giao thoa Đông – Tây như thế nào?

Volvo đại diện cho một truyền thống công nghiệp Bắc Âu với bản sắc, an toàn và văn hóa kỹ thuật mạnh, trong khi Geely thể hiện tinh thần doanh nhân và khả năng học hỏi của doanh nghiệp Trung Quốc. Nguyên tắc “Geely là Geely, Volvo là Volvo” cho thấy hợp tác Đông – Tây có giá trị nhất khi các bên học hỏi lẫn nhau mà vẫn tôn trọng sự khác biệt và bản sắc riêng.