Erik the Red và con đường Greenland trở thành lãnh thổ Đan Mạch

Greenland – vùng đất băng giá lớn nhất thế giới – từ lâu vẫn gắn với hình ảnh người Viking Na Uy và những chuyến hải hành vượt Bắc Đại Tây Dương. Tuy nhiên, trên bản đồ chính trị hiện đại, Greenland lại là một lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch. Vì sao một vùng đất do người Viking Na Uy khám phá lại không thuộc Na Uy? Câu trả lời nằm ở lịch sử quyền lực, sự kế thừa nhà nước và những bước ngoặt chính trị của Bắc Âu trong nhiều thế kỷ.

Erik the Red và cuộc đặt chân đầu tiên của người Viking

Khoảng năm 985, Erik the Red – một người Viking gốc Na Uy bị lưu đày khỏi Iceland – dẫn theo đoàn thuyền vượt biển và đặt chân đến bờ tây nam Greenland. Ông đặt tên vùng đất này là “Greenland”, với mục đích thu hút thêm người Bắc Âu đến định cư.

Trong nhiều thế kỷ sau đó, người Viking Na Uy đã xây dựng các cộng đồng tại đây, lập trang trại, nhà thờ và tham gia mạng lưới thương mại châu Âu, đặc biệt là buôn bán ngà hải mã. Về văn hóa và tôn giáo, Greenland khi ấy gắn chặt với thế giới Viking Scandinavia, trực thuộc ảnh hưởng của Na Uy.

Tuy nhiên, các khu định cư này luôn mong manh. Dân số ít, phụ thuộc nặng nề vào thương mại bên ngoài và đặc biệt dễ tổn thương trước biến đổi khí hậu.

Sự biến mất của người Viking tại Greenland

Từ thế kỷ 14, khí hậu Bắc Đại Tây Dương trở nên lạnh hơn, bước vào giai đoạn thường được gọi là “Tiểu Kỷ Băng Hà”. Điều kiện canh tác khó khăn, các tuyến thương mại bị gián đoạn, cộng thêm sự cô lập kéo dài khiến các cộng đồng Viking tại Greenland suy yếu.

Đến thế kỷ 15, các khu định cư Viking biến mất hoàn toàn. Người châu Âu rút lui khỏi Greenland, để lại vùng đất này cho người Inuit bản địa. Trong suốt nhiều thế kỷ tiếp theo, Greenland gần như không còn sự hiện diện châu Âu liên tục, tạo ra một khoảng trống quyền lực kéo dài.

Bước ngoặt không nằm ở Greenland mà ở Scandinavia

Trong khi Greenland dần rơi vào quên lãng, thì tại Scandinavia, cục diện chính trị lại thay đổi sâu sắc. Cuối thế kỷ 14, Đan Mạch, Na Uy và Thụy Điển được thống nhất dưới một vương triều chung trong Liên minh Kalmar.

Trong liên minh này, Đan Mạch giữ vai trò trung tâm quyền lực. Na Uy suy yếu cả về kinh tế lẫn chính trị, dần trở thành đối tác phụ thuộc. Quan trọng hơn, mọi lãnh thổ hải ngoại vốn gắn với Na Uy trong thời Viking – bao gồm Iceland, quần đảo Faroe và Greenland – đều nằm trong khối quyền lực do Đan Mạch chi phối.

Từ thời điểm này, Greenland không còn được nhìn như một vùng đất Viking độc lập, mà trở thành một phần của cấu trúc nhà nước Bắc Âu do Đan Mạch dẫn dắt.

Na Uy mất vị thế, Đan Mạch kế thừa lãnh thổ

Khi Liên minh Kalmar tan rã, Thụy Điển tách ra và trở thành một quốc gia độc lập. Na Uy thì không đủ sức đứng riêng, bước vào giai đoạn liên hiệp kéo dài với Đan Mạch. Trong thực tế, Na Uy trở thành phần phụ thuộc, còn Đan Mạch kiểm soát các vấn đề đối ngoại, quân sự và lãnh thổ.

Greenland, dù đã không còn người Viking sinh sống, vẫn được xem là lãnh thổ lịch sử gắn với Na Uy, và theo logic kế thừa nhà nước, đã được chuyển sang quyền quản lý của Đan Mạch. Từ đây, chủ quyền Greenland gắn với Copenhagen chứ không còn với Oslo.

Hiệp ước năm 1814 và sự khẳng định pháp lý

Bước ngoặt mang tính quyết định diễn ra năm 1814, sau các cuộc chiến tranh Napoleon. Đan Mạch buộc phải nhượng Na Uy cho Thụy Điển. Tuy nhiên, hiệp ước quốc tế khi đó quy định rõ: Greenland, Iceland và quần đảo Faroe không đi theo Na Uy, mà vẫn thuộc Đan Mạch.

Đây là thời điểm chủ quyền Greenland được xác lập không chỉ bằng lịch sử, mà bằng luật pháp quốc tế. Kể từ đó, mọi tranh luận về Greenland không còn dựa vào việc ai là người khám phá đầu tiên, mà dựa trên các hiệp ước được cộng đồng quốc tế công nhận.

Đan Mạch và sự hiện diện liên tục tại Greenland

Từ thế kỷ 18, Đan Mạch bắt đầu quay trở lại Greenland một cách có hệ thống. Chính quyền Copenhagen thiết lập bộ máy hành chính, tổ chức truyền giáo, quản lý thương mại và từng bước xây dựng sự hiện diện lâu dài.

Yếu tố then chốt ở đây là tính liên tục. Trong khi Na Uy không còn vai trò thực tế tại Greenland sau thời Viking, thì Đan Mạch là quốc gia duy nhất duy trì quản trị, hành chính và trách nhiệm quốc tế đối với vùng đất này trong nhiều thế kỷ liên tiếp.

Greenland hiện đại: tự trị nhưng không tách rời Đan Mạch

Ngày nay, Greenland là một lãnh thổ tự trị, có quốc hội và chính quyền địa phương riêng, kiểm soát phần lớn các vấn đề nội bộ. Đan Mạch vẫn phụ trách quốc phòng, đối ngoại và một số lĩnh vực chiến lược.

Greenland không còn được xem là một thuộc địa theo nghĩa cổ điển, mà là một thực thể chính trị đặc biệt trong Vương quốc Đan Mạch. Bản sắc Greenland hiện đại gắn chặt với người Inuit, chứ không còn là di sản Viking như trong lịch sử xa xưa.

Từ Erik the Red đến Copenhagen: hành trình của quyền lực

Nhìn lại toàn bộ quá trình, có thể thấy hành trình chủ quyền Greenland trải qua bốn giai đoạn chính: người Viking Na Uy khám phá và định cư; sự suy tàn và biến mất của các cộng đồng Viking; việc Na Uy sáp nhập và lệ thuộc vào Đan Mạch; và cuối cùng là sự xác lập chủ quyền bằng hiệp ước quốc tế cùng quản lý liên tục.

Greenland thuộc Đan Mạch không phải vì người Đan Mạch là những nhà thám hiểm đầu tiên, mà vì họ là bên kế thừa nhà nước và duy trì quyền lực lâu dài.

Lịch sử Greenland cho thấy một thực tế quen thuộc: khám phá không đồng nghĩa với sở hữu. Trong trật tự quốc tế, chủ quyền thuộc về quốc gia có khả năng kế thừa hợp pháp và quản trị bền vững.

Từ chuyến hải hành mạo hiểm của Erik the Red đến những quyết định chính trị tại Copenhagen, Greenland đã đi một hành trình dài, từ huyền thoại Viking đến một thực thể chính trị hiện đại của Bắc Âu.

Chrissy Le