Khoáng sản đất hiếm tại Greenland: “lá bài chiến lược” của thế kỷ 21

Trong thế kỷ 21, khi thế giới bước vào giai đoạn chuyển đổi năng lượng, số hóa toàn diện và cạnh tranh công nghệ cao, khoáng sản đất hiếm đã trở thành nền tảng của sức mạnh quốc gia. Nếu dầu mỏ từng là huyết mạch của thế kỷ 20, thì đất hiếm chính là “xương sống” của nền kinh tế hiện đại. Từ xe điện, năng lượng tái tạo cho tới trí tuệ nhân tạo, quốc phòng và không gian vũ trụ, gần như mọi lĩnh vực chiến lược đều phụ thuộc vào nhóm khoáng sản đặc biệt này.

Chính vì vậy, đất hiếm không còn là câu chuyện thuần túy về tài nguyên, mà đã trở thành một yếu tố định hình trật tự quyền lực toàn cầu. Quốc gia nào kiểm soát được nguồn cung ổn định và bền vững sẽ nắm lợi thế dài hạn trong cuộc cạnh tranh địa kinh tế và địa chính trị đang ngày càng gay gắt.

Greenland – vùng đất băng giá với tiềm năng chiến lược khổng lồ

Greenland, lãnh thổ tự trị thuộc Đan Mạch, từ lâu được biết đến như một vùng đất hoang sơ, lạnh giá và thưa dân. Tuy nhiên, dưới lớp băng bao phủ hơn 80% diện tích là một kho tài nguyên khổng lồ chưa được khai phá. Các khảo sát địa chất quốc tế cho thấy Greenland sở hữu trữ lượng đất hiếm rất lớn, bao gồm cả nhóm đất hiếm nặng có giá trị cao và vai trò then chốt trong công nghiệp quốc phòng và công nghệ cao.

Trong nhiều thập kỷ, điều kiện khí hậu khắc nghiệt và chi phí khai thác cao khiến tiềm năng này gần như bị “đóng băng”. Nhưng biến đổi khí hậu đang làm thay đổi hoàn toàn cục diện. Khi băng tan nhanh hơn dự kiến, việc tiếp cận các mỏ khoáng sản trở nên khả thi hơn, biến Greenland từ một vùng đất bị lãng quên thành tâm điểm mới của cuộc đua tài nguyên toàn cầu.

Chuỗi cung ứng đất hiếm và bài toán phụ thuộc toàn cầu

Hiện nay, chuỗi cung ứng đất hiếm thế giới đang mất cân đối nghiêm trọng. Trung Quốc trong nhiều năm đã xây dựng vị thế thống trị gần như tuyệt đối, không chỉ ở khâu khai thác mà còn ở công đoạn tinh luyện – nơi tạo ra giá trị gia tăng cao nhất. Sự phụ thuộc của các nền kinh tế lớn vào nguồn cung này khiến đất hiếm trở thành một điểm nghẽn chiến lược.

Trong bối cảnh căng thẳng thương mại, cạnh tranh công nghệ và xung đột lợi ích ngày càng gia tăng, việc phụ thuộc vào một quốc gia duy nhất đối với nguồn tài nguyên thiết yếu được xem là rủi ro không thể chấp nhận. Chính điều đó khiến Greenland, với trữ lượng đất hiếm lớn ngoài Trung Quốc, trở thành một phương án thay thế có ý nghĩa chiến lược đặc biệt.

Mỹ và chiến lược bảo đảm an ninh tài nguyên

Đối với Mỹ, đất hiếm Greenland không đơn thuần là một cơ hội kinh tế mà là vấn đề an ninh quốc gia. Washington nhận thức rõ rằng ưu thế công nghệ và quân sự của Mỹ trong tương lai phụ thuộc trực tiếp vào khả năng tiếp cận các nguyên tố chiến lược này.

Sự quan tâm của Mỹ đối với Greenland còn bắt nguồn từ vị trí địa lý đặc biệt của hòn đảo. Nằm ở trung tâm Bắc Cực, Greenland giữ vai trò then chốt trong hệ thống phòng thủ tên lửa, kiểm soát các tuyến hàng hải mới và cân bằng ảnh hưởng tại vùng cực. Ý tưởng mua lại Greenland từng được Mỹ nêu ra trong quá khứ, dù gây tranh cãi, đã phản ánh rất rõ cách Washington nhìn nhận hòn đảo này như một tài sản chiến lược dài hạn.

Trung Quốc và cách tiếp cận kinh tế – công nghiệp

Khác với Mỹ, Trung Quốc tiếp cận Greenland chủ yếu thông qua đầu tư và hợp tác kinh tế. Các doanh nghiệp Trung Quốc từng tham gia hoặc bày tỏ quan tâm tới nhiều dự án khai khoáng tại đây, đặc biệt là các mỏ đất hiếm có quy mô lớn. Cách tiếp cận này phù hợp với chiến lược toàn cầu của Bắc Kinh, trong đó kinh tế và công nghiệp đóng vai trò mở đường cho ảnh hưởng lâu dài.

Tuy nhiên, sự hiện diện của Trung Quốc tại Greenland cũng làm dấy lên những lo ngại sâu sắc về chủ quyền, môi trường và an ninh. Điều này khiến chính quyền Greenland và Đan Mạch ngày càng thận trọng hơn trong việc lựa chọn đối tác, đặc biệt là với những dự án có thể tạo ra hệ lụy chiến lược trong dài hạn.

Nga và bức tranh Bắc Cực rộng lớn hơn

Trong khi đó, Nga nhìn Greenland trong bối cảnh tổng thể của chiến lược Bắc Cực. Với đường bờ biển Bắc Cực dài nhất thế giới, Nga đầu tư mạnh vào hạ tầng quân sự, năng lượng và giao thông tại vùng cực, coi đây là trụ cột cho vị thế cường quốc trong thế kỷ 21.

Dù không hiện diện trực tiếp sâu rộng tại các dự án đất hiếm Greenland, Nga theo dõi sát mọi diễn biến có thể làm thay đổi cán cân quyền lực ở Bắc Cực. Bất kỳ sự dịch chuyển nào trong kiểm soát tài nguyên và ảnh hưởng chiến lược tại khu vực này đều tác động trực tiếp đến lợi ích dài hạn của Moscow.

Người Greenland giữa phát triển và đánh đổi

Ở trung tâm của cuộc cạnh tranh toàn cầu là người dân Greenland. Việc khai thác đất hiếm có thể mang lại nguồn thu lớn, tạo việc làm và mở ra con đường tự chủ kinh tế, giúp Greenland giảm phụ thuộc vào trợ cấp từ Đan Mạch. Tuy nhiên, những lợi ích này đi kèm với rủi ro không nhỏ đối với môi trường Bắc Cực mong manh và lối sống truyền thống của cộng đồng bản địa Inuit.

Chính vì vậy, Greenland đã nhiều lần trì hoãn hoặc xem xét lại các dự án khai thác lớn, đặc biệt là những dự án liên quan đến uranium hoặc đối tác nước ngoài gây tranh cãi. Những quyết định này cho thấy Greenland đang cố gắng tránh “lời nguyền tài nguyên”, nơi lợi ích ngắn hạn có thể hủy hoại tương lai dài hạn.'

Greenland và “lá bài chiến lược” của thế kỷ 21

Câu chuyện đất hiếm tại Greenland phản ánh rõ sự chuyển dịch trọng tâm quyền lực của thế giới hiện đại. Quyền lực ngày nay không chỉ nằm ở quân đội hay dầu mỏ, mà còn ở khả năng kiểm soát các nguồn tài nguyên phục vụ công nghệ tương lai. Greenland, với trữ lượng đất hiếm lớn và vị trí chiến lược độc nhất, đang trở thành điểm giao thoa của kinh tế, địa chính trị và biến đổi khí hậu.

Trong thế kỷ 21, ai nắm được quyền tiếp cận ổn định và bền vững với đất hiếm sẽ sở hữu lợi thế chiến lược dài hạn. Và trong cuộc chơi lớn đó, Greenland không còn là vùng đất băng giá ở rìa thế giới, mà đã thực sự trở thành một “lá bài chiến lược” có khả năng định hình cục diện quyền lực toàn cầu trong nhiều thập kỷ tới.

Chrissy Le