Greenland và cuộc đua địa chính trị Bắc Cực giữa Mỹ – Nga – Trung Quốc

Trong nhiều thế kỷ, Greenland được nhìn nhận như một vùng đất băng giá, thưa dân, nằm ngoài các dòng chảy chính trị toàn cầu. Nhưng khi biến đổi khí hậu khiến băng Bắc Cực tan nhanh chưa từng có, vị thế của Greenland thay đổi hoàn toàn. Những gì từng bị chôn vùi dưới băng – từ tuyến hàng hải, khoáng sản đến không gian quân sự – nay dần lộ diện.

Greenland vì thế không còn là “vùng ngoại biên”, mà trở thành một trong những mắt xích chiến lược quan trọng nhất của Bắc Cực trong thế kỷ 21.

Mỹ: an ninh Bắc Đại Tây Dương và lá chắn chiến lược

Đối với Mỹ, Greenland trước hết là vấn đề an ninh. Từ thời Chiến tranh Lạnh, Washington đã coi Greenland là tuyến phòng thủ sớm cho lục địa Bắc Mỹ. Căn cứ không quân Thule ở phía bắc Greenland đóng vai trò then chốt trong hệ thống cảnh báo tên lửa và giám sát không gian.

Ngày nay, khi cạnh tranh giữa các cường quốc quay trở lại, vai trò này càng được củng cố. Greenland giúp Mỹ kiểm soát Bắc Đại Tây Dương, bảo vệ tuyến kết nối giữa Mỹ và châu Âu, đồng thời ngăn chặn ảnh hưởng quân sự của Nga tại Bắc Cực.

Việc Mỹ từng công khai đề xuất mua Greenland vài năm trước, dù gây tranh cãi, cũng phản ánh rõ mức độ coi trọng chiến lược của Washington đối với vùng đất này.

Nga: cường quốc Bắc Cực truyền thống

Nếu Mỹ coi Greenland là tuyến phòng thủ, thì Nga xem toàn bộ Bắc Cực là không gian ảnh hưởng tự nhiên. Với đường bờ biển Bắc Cực dài nhất thế giới, Nga đã và đang tái thiết hàng loạt căn cứ quân sự, hải cảng và sân bay tại vùng cực.

Moscow đẩy mạnh kiểm soát Tuyến đường biển phương Bắc – con đường vận tải ngắn hơn nhiều so với tuyến Suez – nhằm gia tăng lợi thế kinh tế và quân sự. Trong bức tranh đó, Greenland tuy không nằm trong lãnh thổ Nga, nhưng lại là điểm đối trọng chiến lược, nơi Mỹ có thể giám sát và cân bằng sức mạnh của Moscow.

Cạnh tranh Mỹ – Nga ở Bắc Cực vì thế mang tính cấu trúc, lâu dài và gắn chặt với Greenland.

Trung Quốc: người đến sau nhưng tham vọng lớn

Không có lãnh thổ Bắc Cực, nhưng Trung Quốc lại là quốc gia tỏ ra đặc biệt quan tâm đến khu vực này. Bắc Kinh tự gọi mình là “quốc gia cận Bắc Cực” và tìm cách mở rộng ảnh hưởng thông qua đầu tư, nghiên cứu khoa học và hợp tác kinh tế.

Greenland hấp dẫn Trung Quốc ở ba điểm: vị trí chiến lược, tài nguyên khoáng sản hiếm và cơ hội tham gia vào các tuyến hàng hải mới. Trong nhiều năm, các doanh nghiệp Trung Quốc đã bày tỏ ý định đầu tư vào khai thác đất hiếm, xây dựng sân bay và hạ tầng tại Greenland, dù phần lớn các dự án này gặp rào cản chính trị.

Sự hiện diện của Trung Quốc khiến Greenland không chỉ là câu chuyện Mỹ – Nga, mà trở thành một tam giác cạnh tranh phức tạp.

Greenland và bài toán tự chủ giữa các cường quốc

Trước làn sóng quan tâm quốc tế, Greenland đứng trước một bài toán khó. Một mặt, các khoản đầu tư và sự chú ý toàn cầu mang lại cơ hội phát triển kinh tế, giảm phụ thuộc vào trợ cấp từ Đan Mạch. Mặt khác, Greenland không muốn trở thành “bàn cờ” cho các cường quốc.

Chính quyền Greenland nhiều lần nhấn mạnh quyền tự quyết, ưu tiên lợi ích lâu dài của người dân bản địa Inuit, đặc biệt trong các vấn đề môi trường, khai thác tài nguyên và bản sắc văn hóa.

Bắc Cực: không gian mới của trật tự thế giới

Cuộc đua tại Greenland phản ánh một xu hướng rộng lớn hơn: Bắc Cực đang trở thành không gian cạnh tranh chiến lược mới của thế giới. Băng tan mở đường cho thương mại, nhưng cũng kéo theo cạnh tranh quân sự, tài nguyên và ảnh hưởng chính trị.

Greenland, với dân số chỉ vài chục nghìn người, lại nắm giữ vị trí mà cả Mỹ, Nga và Trung Quốc đều không thể bỏ qua. Điều này khiến tương lai của Greenland gắn chặt với những biến động lớn của trật tự toàn cầu.

Greenland không còn là vùng đất xa xôi bên lề thế giới. Trong kỷ nguyên Bắc Cực ấm lên, Greenland trở thành điểm giao thoa lợi ích của các cường quốc lớn. Cuộc đua giữa Mỹ, Nga và Trung Quốc tại đây không chỉ xoay quanh quân sự hay tài nguyên, mà còn phản ánh cách thế giới bước vào một trật tự cạnh tranh mới.

Với Greenland, thách thức lớn nhất không phải là được quan tâm, mà là làm sao giữ được quyền tự chủ và bản sắc trong cơn sóng địa chính trị đang dâng cao từ Bắc Cực.

Chrissy Le