Trong một thế giới truyền thông ồn ào, nơi các quốc gia liên tục cạnh tranh để giành quyền sở hữu biểu tượng và câu chuyện văn hóa, việc Phần Lan được công nhận rộng rãi là quê hương chính thức của Ông Già Noel dường như diễn ra một cách lặng lẽ. Không có những chiến dịch quảng bá rầm rộ, không có tuyên bố độc quyền hay tranh cãi lịch sử gay gắt. Thay vào đó là một quá trình bền bỉ, kéo dài qua nhiều thập kỷ, nơi lịch sử, truyền thông quốc tế và cách ứng xử quốc gia cùng hội tụ. Phần Lan không “giành” Santa Claus, cũng không cố chứng minh mình đúng hơn ai khác. Họ chỉ làm đúng vai trò của mình trong câu chuyện toàn cầu ấy – đủ thuyết phục để thế giới tự chấp nhận.

Lapland – vùng đất Bắc Cực với mùa đông dài và tuyết trắng – tạo nên không gian địa lý phù hợp với trí tưởng tượng toàn cầu về nơi ở của Ông Già Noel.
Lapland – vùng đất Bắc Cực với mùa đông dài và tuyết trắng – tạo nên không gian địa lý phù hợp với trí tưởng tượng toàn cầu về nơi ở của Ông Già Noel.

Từ huyền thoại tôn giáo đến biểu tượng toàn cầu

Ông Già Noel, xét về nguồn gốc, không thuộc riêng một quốc gia. Hình tượng này bắt đầu từ Thánh Nicholas – một giám mục sống vào thế kỷ IV ở vùng Tiểu Á, nay thuộc Thổ Nhĩ Kỳ. Qua nhiều thế kỷ, câu chuyện về lòng hào hiệp và sự che chở dành cho trẻ em được lan truyền, biến đổi theo từng nền văn hóa châu Âu. Tại Bắc Âu, các truyền thuyết dân gian về những nhân vật mang quà trong mùa đông dài dần hòa trộn với hình ảnh Kitô giáo.

Bước ngoặt mang tính toàn cầu diễn ra vào thế kỷ XIX và XX, khi văn học, báo chí và sau đó là truyền thông đại chúng tại Mỹ định hình hình ảnh Santa Claus quen thuộc ngày nay: bộ râu trắng, áo đỏ, nụ cười hiền hậu. Kể từ thời điểm đó, Santa Claus không còn là nhân vật của riêng một truyền thống tôn giáo hay quốc gia, mà trở thành biểu tượng văn hóa xuyên biên giới. Trong bối cảnh ấy, câu hỏi “Santa Claus đến từ đâu?” không có một đáp án lịch sử duy nhất, mà mở ra không gian cho sự lựa chọn mang tính biểu tượng.

Phần Lan và lựa chọn không tranh cãi

Điều đặc biệt trong cách Phần Lan tiếp cận câu chuyện này nằm ở chỗ họ không tìm cách chứng minh quyền sở hữu lịch sử. Không có tuyên bố rằng Santa Claus “sinh ra” tại Lapland, cũng không phủ nhận vai trò của các truyền thống khác. Thay vào đó, Phần Lan đưa ra một lập luận giản dị nhưng thuyết phục: nếu Santa Claus tồn tại, ông cần một nơi phù hợp để sống và làm việc.

Lapland, với khí hậu Bắc Cực, mùa đông dài, tuyết trắng và vị trí gần Vòng Bắc Cực, đáp ứng hoàn hảo trí tưởng tượng toàn cầu về nơi ở của Ông Già Noel. Đây không phải là sự áp đặt, mà là một sự “khớp” tự nhiên giữa biểu tượng và không gian địa lý. Phần Lan không tranh cãi với ai về quá khứ, mà tập trung vào hiện tại và tương lai của câu chuyện.

Trong truyền thông quốc tế, thái độ không đối đầu này tạo ra lợi thế rõ rệt. Khi không có tranh chấp, không có tiếng nói phản biện mạnh mẽ, câu chuyện của Phần Lan dần được chấp nhận như một mặc định. Sự im lặng đúng lúc, trong trường hợp này, trở thành một chiến lược truyền thông hiệu quả.

Hình tượng Ông Già Noel hình thành qua nhiều thế kỷ, từ Thánh Nicholas đến biểu tượng văn hóa đại chúng toàn cầu, không gắn với một quốc gia duy nhất về mặt lịch sử.
Hình tượng Ông Già Noel hình thành qua nhiều thế kỷ, từ Thánh Nicholas đến biểu tượng văn hóa đại chúng toàn cầu, không gắn với một quốc gia duy nhất về mặt lịch sử.

Truyền thông quốc tế và sức mạnh của sự nhất quán

Việc Phần Lan được công nhận là quê hương chính thức của Ông Già Noel không đến từ một quyết định hành chính toàn cầu, mà từ sự lặp lại bền bỉ trong truyền thông quốc tế. Từ những năm 1920, các chương trình phát thanh Phần Lan đã giới thiệu Lapland như nơi Santa Claus sinh sống. Đến giữa thế kỷ XX, thông tin này xuất hiện ngày càng nhiều trên báo chí, sách thiếu nhi và các chương trình truyền hình tại châu Âu và Bắc Mỹ.

Điểm đáng chú ý là thông điệp luôn nhất quán. Santa Claus sống ở Lapland, Phần Lan. Không thêm thắt những chi tiết gây tranh cãi, không thay đổi câu chuyện theo xu hướng. Sự nhất quán này khiến truyền thông quốc tế dễ tiếp nhận và tái sử dụng. Khi một thông tin được lặp lại đủ lâu, trong nhiều bối cảnh khác nhau, nó dần trở thành “sự thật phổ biến”.

Trong thời đại truyền thông hiện đại, nơi thông tin liên tục bị làm mới và bóp méo, việc giữ một câu chuyện ổn định qua nhiều thập kỷ là điều hiếm gặp. Phần Lan đã làm được điều đó không phải bằng kiểm soát truyền thông, mà bằng cách không tạo ra lý do để câu chuyện bị nghi ngờ.

Không quảng cáo ồn ào, nhưng hiện diện đúng chỗ

Một nghịch lý thú vị là Phần Lan không cần quảng cáo rầm rộ để gắn mình với Ông Già Noel. Santa Claus Village tại Rovaniemi được xây dựng như một không gian trải nghiệm, không phải một công viên giải trí phô trương. Truyền thông về nơi này tập trung vào tính biểu tượng và trải nghiệm văn hóa, thay vì những lời mời gọi tiêu dùng trực diện.

Trong các diễn đàn quốc tế, Phần Lan thường xuất hiện với hình ảnh một quốc gia đáng tin cậy, minh bạch và coi trọng trẻ em. Hình ảnh Santa Claus hiền hậu, công bằng và tử tế vì thế không bị tách rời khỏi hình ảnh quốc gia. Đây là điểm mấu chốt: biểu tượng chỉ bền khi nó phù hợp với thực tế xã hội đứng sau.

Khi các tổ chức quốc tế, hãng truyền thông lớn hay thậm chí các chính phủ khác nhắc đến Santa Claus, việc gắn ông với Phần Lan trở nên tự nhiên, không gây cảm giác quảng bá. Phần Lan hiện diện đúng chỗ, đúng lúc, và đủ lâu để trở thành điểm tham chiếu mặc định.

Qua nhiều thập kỷ, truyền thông quốc tế lặp lại một thông điệp nhất quán: Ông Già Noel sống tại Lapland, Phần Lan – một sự công nhận hình thành từ thói quen truyền thông hơn là tuyên bố chính thức.
Qua nhiều thập kỷ, truyền thông quốc tế lặp lại một thông điệp nhất quán: Ông Già Noel sống tại Lapland, Phần Lan – một sự công nhận hình thành từ thói quen truyền thông hơn là tuyên bố chính thức.

Sự công nhận quốc tế như một quá trình, không phải danh hiệu

Không có văn bản chính thức nào của Liên Hợp Quốc hay UNESCO tuyên bố Phần Lan là quê hương của Ông Già Noel. Sự công nhận này mang tính xã hội và truyền thông nhiều hơn là pháp lý. Nó được hình thành qua sự đồng thuận ngầm của báo chí, ngành du lịch, giáo dục và văn hóa đại chúng.

Các hãng truyền thông lớn khi viết về Giáng sinh thường mặc nhiên nhắc đến Lapland, Phần Lan. Thư trẻ em gửi cho Santa Claus từ khắp nơi trên thế giới được chuyển về Rovaniemi. Những chi tiết nhỏ ấy, khi cộng lại, tạo thành một mạng lưới công nhận rộng khắp. Không cần danh hiệu chính thức, Phần Lan trở thành quê hương của Santa Claus trong nhận thức toàn cầu.

Điều này phản ánh một cách thức xây dựng hình ảnh quốc gia rất Bắc Âu: không chạy theo sự công nhận tức thì, mà để thế giới tự đi đến kết luận. Thay vì hỏi “ai đã công nhận?”, câu hỏi phù hợp hơn có lẽ là “tại sao không ai phản đối?”.

Những lá thư từ trẻ em khắp thế giới gửi về Phần Lan mỗi năm là minh chứng cho sự công nhận mang tính xã hội, được hình thành bằng niềm tin hơn là danh hiệu.
Những lá thư từ trẻ em khắp thế giới gửi về Phần Lan mỗi năm là minh chứng cho sự công nhận mang tính xã hội, được hình thành bằng niềm tin hơn là danh hiệu.

Làm đúng, đủ và bền trong một thế giới nhiều tiếng nói

Câu chuyện Phần Lan và Ông Già Noel cho thấy một bài học quan trọng trong lịch sử truyền thông quốc tế: không phải mọi biểu tượng đều cần được giành giật. Trong nhiều trường hợp, việc làm đúng vai trò của mình, duy trì sự nhất quán và tránh ồn ào lại tạo ra sức thuyết phục lớn hơn.

Phần Lan không cần nói rằng mình là quê hương chính thức của Ông Già Noel. Họ để thế giới tự gọi tên điều đó. Khi một câu chuyện được kể đủ lâu, đủ đều và không mâu thuẫn với thực tế, nó không còn cần được bảo vệ hay khẳng định. Nó đơn giản tồn tại như một phần của trí nhớ chung.

Giữa những tranh luận về bản sắc, quyền sở hữu văn hóa và cạnh tranh hình ảnh quốc gia, cách Phần Lan xử lý huyền thoại Santa Claus gợi ra một khả năng khác: xây dựng ảnh hưởng bằng sự kiên nhẫn. Không tranh cãi, không quảng cáo ồn ào, chỉ âm thầm làm đúng và đủ – để đến một lúc nào đó, câu hỏi không còn là “vì sao Phần Lan được công nhận”, mà là “có nơi nào khác phù hợp hơn không?”.

Chrissy Le