Người Viking Đến Bắc Mỹ Trước Columbus – Sự Thật Lịch Sử Bị Lãng Quên

Trong nhiều thế kỷ, câu chuyện về “người đầu tiên tìm ra châu Mỹ” gắn liền với cái tên Christopher Columbus và năm 1492 huyền thoại. Nhưng lịch sử không phải lúc nào cũng được kể đúng ngay từ đầu. Ở tận phía bắc, giữa những cơn gió lạnh cắt da của Bắc Đại Tây Dương, một nhóm người đã vượt sóng, đi qua khoảng cách hàng nghìn cây số và đặt chân lên vùng đất châu Mỹ gần 500 năm trước khi Columbus khởi hành từ Tây Ban Nha. Đó là người Viking.

Sự thật này từng được truyền miệng trong sử thi Bắc Âu trong nhiều thế kỷ, nhưng phải đến thời hiện đại, khoa học khảo cổ mới chứng minh được điều mà người Scandinavia luôn tin: tổ tiên họ là những người châu Âu đầu tiên bước lên mảnh đất Bắc Mỹ.

Hành trình vượt đại dương của những con người đến từ phương Bắc

Viking không chỉ là chiến binh. Họ là những nhà hàng hải kiệt xuất nhất châu Âu thời Trung đại. Trong những chiếc tàu dài bằng gỗ, nhẹ và nhanh như những mũi tên gió, họ vượt qua các vùng biển lạnh mà phần lớn người châu Âu thời đó còn e ngại. Từ Na Uy, họ tiến đến Iceland, rồi Greenland. Và từ bờ biển băng giá ấy, họ tiếp tục hướng về phía tây, nơi những vệt mây trắng dường như hứa hẹn một vùng đất mới.

Khoảng năm 1000, đoàn tàu Viking do Leif Erikson dẫn đầu đã đến được một nơi tràn ngập rừng cây, quả mọng và đồng cỏ – vùng đất họ gọi là Vinland. Các sử thi Iceland mô tả vùng đất này xa lạ nhưng màu mỡ hơn bất kỳ nơi nào họ từng thấy trong hành trình. Chỉ sau này, con người hiện đại mới xác định được Vinland chính là Newfoundland ngày nay, thuộc Canada.

L’Anse aux Meadows – bằng chứng không thể chối cãi

Trong nhiều thế kỷ, các ghi chép về Vinland chỉ được xem như truyền thuyết. Nhưng vào năm 1960, hai nhà khảo cổ Helge và Anne Stine Ingstad đã tìm thấy những dấu tích cổ tại L’Anse aux Meadows, nằm ở mũi bắc đảo Newfoundland. Đó là những căn nhà xây theo đúng kiểu kiến trúc Viking, những lò rèn đinh thép – thứ không tồn tại trong văn hóa bản địa – cùng các công cụ đặc trưng của Bắc Âu.

Các mẫu vật sau đó được giám định tuổi bằng những phương pháp hiện đại và kết luận rằng khu định cư này xuất hiện vào khoảng năm 1000, trùng khớp với niên đại trong sử thi Viking.

Đến năm 2021, một nghiên cứu khoa học công bố trên tạp chí Nature sử dụng dấu hiệu phóng xạ từ một cơn bão mặt trời xảy ra năm 993 để xác định tuổi chính xác của gỗ được Viking đẽo tại đây: năm 1021. Đây là bằng chứng chắc chắn đầu tiên chứng minh Viking đã đặt chân đến Bắc Mỹ trước Columbus gần nửa thiên niên kỷ.

Vì sao Viking có thể vượt đại dương mà các nền văn minh khác không làm được?

Người Viking không có la bàn từ, không có bản đồ hải đồ chính xác, càng không có hạm đội lớn được nhà nước tài trợ. Điều họ có là khả năng quan sát thiên nhiên phi thường và những con tàu đạt đến trình độ kỹ thuật khó tin.

Tàu Viking được thiết kế nhẹ, đối xứng, mũi thon dài để xé sóng, đáy phẳng giúp di chuyển dễ dàng trên những con sông nông. Họ định hướng bằng mặt trời, sự di chuyển của chim biển, màu nước, hình dạng sóng và cả mùi gió. Kinh nghiệm hàng hải qua nhiều thế hệ tạo nên một bản năng mà ngay cả thuỷ thủ hiện đại cũng phải kinh ngạc.

Nhờ vậy, họ có thể đi từ Scandinavia sang Iceland trong vài ngày, rồi từ Iceland đến Greenland trong vài tuần, trước khi vượt qua đoạn cuối cùng đến Bắc Mỹ. Đây là một trong những kỳ tích lớn nhất của lịch sử hàng hải.

Vì sao họ không ở lại Bắc Mỹ lâu dài?

Nhiều người thắc mắc: nếu Viking đã tới được Bắc Mỹ, vì sao họ không chiếm đóng hay xây dựng đế chế?

Câu trả lời nằm ở sự tương tác giữa họ và cư dân bản địa. Trong các sử thi, người Viking gọi người bản địa là Skræling. Những cuộc giao lưu ban đầu diễn ra hòa bình, nhưng nhanh chóng chuyển thành xung đột. Người Viking, dù thiện chiến, không đông đúc và không có hậu thuẫn lớn từ châu Âu. Điều kiện khí hậu ở Newfoundland nghiệt ngã hơn họ mong đợi. Việc duy trì một căn cứ xa xôi như vậy là quá sức với một cộng đồng phụ thuộc vào các làng quê Iceland và Greenland.

Sau một thời gian ngắn, họ rời Vinland và không quay trở lại lập thuộc địa nữa.

Viking và Columbus – hai câu chuyện khác nhau của lịch sử

Columbus không phải người châu Âu đầu tiên đến châu Mỹ. Nhưng ông là người đưa châu Mỹ vào bản đồ chính trị và kinh tế của thế giới. Những cuộc viễn chinh của ông dẫn đến thời kỳ thuộc địa hóa, di cư và xung đột kéo dài hàng thế kỷ. Viking thì không.

Họ đến, quan sát, giao thương, rồi rời đi. Họ không mang theo tham vọng đế quốc, không phá huỷ xã hội bản địa và không thiết lập hệ thống cai trị. Chính sự “không để lại dấu chân chính trị” khiến câu chuyện Viking bị chìm vào lãng quên rất lâu.

Tuy vậy, điều đó không làm giảm đi sự thật rằng họ là những người châu Âu đầu tiên đặt chân lên Bắc Mỹ.

Di sản còn lại đến ngày nay

Hành trình vượt đại dương của Viking cho thấy một bản lĩnh rất Bắc Âu: tính tiên phong, sự liều lĩnh có tính toán, tinh thần khám phá và khả năng thích nghi trong mọi hoàn cảnh. Di sản đó vẫn còn in đậm trong con người Scandinavia hiện đại – những con người yêu thiên nhiên, coi trọng tự do, và luôn tìm kiếm những chân trời mới.

Khi nhìn vào các quốc gia như Na Uy, Thụy Điển hay Đan Mạch – với thiết kế tối giản, công nghệ an toàn và xã hội dân chủ – ta có thể thấy bóng dáng tinh thần Viking. Đó là sự kết hợp giữa can đảm và điềm tĩnh, giữa sức mạnh và sự nhân văn.

Người Viking không chỉ đi xa trên đại dương – họ còn đi xa trong lịch sử.

Chrissy Le