Người Thụy Điển tin vào công nghệ nhưng không để công nghệ điều khiển

Trong một quốc gia được xem là biểu tượng của sự hiện đại hóa, nơi những ứng dụng số phủ khắp đời sống và dịch vụ công vận hành phần lớn qua nền tảng điện tử, người Thụy Điển vẫn giữ cho mình một nguyên tắc: công nghệ sinh ra để phục vụ con người, không phải để chi phối cuộc sống. Đây không chỉ là thói quen sử dụng thiết bị thông minh mà trở thành một triết lý sống được bồi đắp qua nhiều thập kỷ.

Công nghệ là công cụ, không phải trung tâm cuộc sống

Thụy Điển nằm trong nhóm quốc gia phát triển mạnh về hạ tầng số: tốc độ Internet thuộc hàng nhanh nhất thế giới, dịch vụ ngân hàng không tiền mặt phổ biến, và chính phủ điện tử hoạt động gần như hoàn chỉnh. Tuy nhiên, khi công nghệ len lỏi vào mọi lĩnh vực, người Thụy Điển vẫn giữ một ranh giới rõ rệt giữa tiện ích và phụ thuộc.

Việc thanh toán bằng thẻ hay ứng dụng di động là bình thường, nhưng họ không xem điện thoại thông minh là vật bất ly thân. Trong quán cà phê, không khó để bắt gặp cảnh mọi người trò chuyện thay vì cắm cúi vào màn hình. Tại các trường học, nhiều lớp vẫn ưu tiên sách giấy để tránh làm xao nhãng trẻ nhỏ. Công nghệ được lựa chọn cẩn trọng, dựa trên câu hỏi: nó mang lại giá trị gì và có ảnh hưởng gì đến đời sống tinh thần?

Cách tiếp cận này tạo ra một xã hội nơi công nghệ phát triển nhanh nhưng không lấn át sự bình yên, không tạo cảm giác chạy đua hay phụ thuộc.

Triết lý lagom: vừa đủ, không thái quá

Lý do người Thụy Điển có thái độ tỉnh táo với công nghệ bắt nguồn từ triết lý lagom — sống vừa đủ. Lagom không chỉ áp dụng cho ăn uống, chi tiêu hay lối sống tối giản mà còn chi phối cách họ tiếp nhận đổi mới.

Người Thụy Điển không chạy theo những thiết bị mới nhất chỉ để chứng minh vị thế. Họ không đặt kỳ vọng công nghệ sẽ thay thế mọi lao động của con người, cũng không thần tượng hóa trí tuệ nhân tạo. Trong quan điểm của họ, công nghệ chỉ “đủ tốt” khi giúp cuộc sống trở nên tiện lợi mà không đánh đổi sự bình an tinh thần.

Tư duy này khiến người Thụy Điển ít bị áp lực bởi những xu hướng “phải có”, “phải nâng cấp”, “phải theo kịp”. Họ giữ nhịp sống ổn định, ưu tiên giá trị lâu bền hơn cảm giác mới lạ.

Giữ quyền kiểm soát trong một thế giới tự động hóa

Là nơi sản sinh nhiều tập đoàn công nghệ lớn và các startup nổi tiếng toàn cầu, Thụy Điển được xem như “cường quốc đổi mới” của châu Âu. Song, điều đáng chú ý là người dân không hoàn toàn giao quyền quyết định cho công nghệ, kể cả khi nó tỏ ra thông minh hơn.

Trong lĩnh vực giao thông, hệ thống tự động hóa được ứng dụng rộng rãi, nhưng vẫn có đội ngũ giám sát để đảm bảo an toàn. Trong y tế, các công cụ chẩn đoán bằng AI hỗ trợ bác sĩ, chứ không thay thế họ. Trong lao động, robot xuất hiện tại nhiều nhà máy, nhưng nhiệm vụ sáng tạo và ra quyết định vẫn thuộc về con người.

Người Thụy Điển tin rằng khi máy móc can thiệp quá sâu, con người có thể mất đi kỹ năng, sự nhạy bén và khả năng tự chủ. Giữ quyền kiểm soát không phải là phản đối tiến bộ, mà là cách để cân bằng giữa hiệu suất và giá trị nhân văn.

Thói quen sống giúp giữ khoảng cách lành mạnh với thiết bị số

Một phần quan trọng trong triết lý “không để công nghệ điều khiển” nằm ở thói quen sinh hoạt hằng ngày.

Vào cuối tuần, người Thụy Điển rời khỏi màn hình để ra ngoài thiên nhiên: đi bộ đường rừng, chèo thuyền, cắm trại, hoặc đơn giản là dạo quanh khu phố. Với họ, thiên nhiên là nơi nạp lại năng lượng, là không gian giúp tâm trí thoát khỏi vòng xoáy thông tin liên tục từ Internet.

Trong gia đình, nhiều nhà đặt quy ước không dùng điện thoại trong bữa ăn. Trẻ em được khuyến khích chơi ngoài trời thay vì dành hàng giờ trước máy tính bảng. Cha mẹ xem việc tạo ra khoảng cách với thiết bị là một cách giáo dục quan trọng, giúp trẻ phát triển khả năng tập trung và giao tiếp xã hội.

Môi trường sống như vậy khiến công nghệ trở thành một phần đời sống, nhưng không chiếm vị trí trung tâm.

Tính tự lập và trách nhiệm cá nhân trong thế giới số

Người Thụy Điển lớn lên trong nền giáo dục đề cao tự lập và tư duy phản biện. Khi tiếp cận công nghệ mới, họ thường tìm hiểu kỹ, đánh giá tính phù hợp và đưa ra lựa chọn có suy nghĩ. Điều này giúp hạn chế các hành vi phụ thuộc như sử dụng mạng xã hội quá mức, chạy theo nội dung giải trí tức thời hay để thuật toán chi phối cảm xúc.

Họ cũng có ý thức mạnh mẽ về quyền riêng tư. Không phải ai cũng cởi mở chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng. Nhiều người chủ động hạn chế để lại dữ liệu số, tắt định vị, hoặc từ chối các ứng dụng thu thập thông tin không cần thiết. Sự thận trọng đó tạo ra môi trường số an toàn và lành mạnh hơn.

Tinh thần trách nhiệm cá nhân trở thành tấm lọc quan trọng giúp họ sử dụng công nghệ hiệu quả nhưng không bị công nghệ “lái” cuộc sống.

Công nghệ tiên tiến, xã hội vẫn giữ chất người

Sự kết hợp giữa nền tảng công nghệ hiện đại và triết lý sống nhân văn tạo nên đặc điểm nổi bật của xã hội Thụy Điển: càng hiện đại, họ càng cố giữ những giá trị mềm.

Tại văn phòng, nhiều công việc được số hóa nhưng văn hóa làm việc tôn trọng con người vẫn được ưu tiên: giờ giấc linh hoạt, ít họp không cần thiết, tránh làm thêm giờ. Công nghệ hỗ trợ nhưng không làm mất đi sự thấu hiểu giữa người với người.

Trong các không gian công cộng, dù ai cũng có điện thoại, việc nói chuyện lớn tiếng hay quay phim người lạ đều bị xem là thiếu tôn trọng. Công nghệ không được dùng như vũ khí xâm phạm sự riêng tư.

Những lựa chọn như vậy cho thấy một mô hình phát triển cân bằng: đổi mới nhưng không đánh mất bản sắc, hiện đại nhưng vẫn giữ trật tự xã hội dựa trên niềm tin và sự tử tế.

Chrissy Le