Gothenburg – Một thành phố không cần gây ấn tượng

Nếu Stockholm là nơi Thụy Điển trình diễn hình ảnh của mình với thế giới, thì Gothenburg là nơi đất nước này vận hành khi không có khán giả. Thành phố lớn thứ hai của Thụy Điển không tìm cách trở thành biểu tượng, cũng không cố kể một câu chuyện hấp dẫn về bản thân. Gothenburg tồn tại như một hệ thống làm việc bền bỉ: cảng biển hoạt động đều đặn, hạ tầng giao thông chính xác, doanh nghiệp công nghiệp ít nói nhưng hiệu quả. Chính sự “không gây ấn tượng” đó lại tạo nên cá tính đặc biệt của thành phố này.

Thành phố sống bằng độ tin cậy

Gothenburg nằm ở bờ tây Thụy Điển, hướng ra biển Bắc. Đây là thành phố cảng lớn nhất Scandinavia, nơi phần lớn hàng hóa xuất nhập khẩu của Thụy Điển đi qua. Nhưng điều đáng chú ý là cảng biển ở đây hiếm khi xuất hiện trong đời sống thường nhật của cư dân. Nó không ồn ào, không lấn át không gian đô thị, không tạo cảm giác hỗn loạn thường thấy ở các thành phố cảng khác.

Sự “vô hình” đó không phải do cảng nhỏ, mà ngược lại: vì nó được tích hợp chặt chẽ vào hệ thống hạ tầng và quy hoạch đô thị. Hàng hóa đi bằng đường sắt nhiều hơn đường bộ, tàu biển sử dụng điện bờ, luồng vận tải được tách khỏi dòng sinh hoạt dân cư. Mục tiêu không phải là tốc độ tối đa, mà là độ ổn định dài hạn.

Ở Gothenburg, một hệ thống được coi là tốt khi người dân không cần nghĩ về nó.

Khi kỹ sư là tầng lớp trung tâm

Gothenburg không phải thành phố của các trung tâm tài chính hay truyền thông. Đây là thành phố của kỹ sư, của nhà quy hoạch, của những người làm việc với vật liệu, dữ liệu và quy trình. Trong nhiều quyết định lớn, tiếng nói của chuyên gia kỹ thuật có trọng lượng xã hội cao hơn những phát biểu mang tính chính trị hay biểu tượng.

Điều này lý giải vì sao những tập đoàn như Volvo Group, Volvo Cars, SKF hay Stena đều gắn bó sâu sắc với Gothenburg. Chúng không chỉ đặt trụ sở tại đây, mà được hình thành và lớn lên trong một môi trường tôn trọng tư duy hệ thống và kỷ luật vận hành.

Ở Gothenburg, sự thông minh không được đo bằng khả năng thuyết trình, mà bằng khả năng khiến mọi thứ chạy ổn trong nhiều năm liên tiếp.

Những lựa chọn không tối ưu trong ngắn hạn

Một đặc điểm dễ nhận thấy của Gothenburg là thành phố này thường chọn những phương án đắt hơn lúc ban đầu. Đường sắt được ưu tiên thay vì mở rộng đường bộ. Tiêu chuẩn môi trường được áp dụng sớm hơn yêu cầu tối thiểu. Không gian công nghiệp được phân tán, tránh tập trung quá mức.

Những lựa chọn này khiến tốc độ phát triển của Gothenburg không quá nhanh, và hiếm khi tạo ra những “cú nhảy” ngoạn mục. Nhưng đổi lại, thành phố có khả năng chống chịu tốt trước khủng hoảng năng lượng, gián đoạn chuỗi cung ứng hay biến động kinh tế toàn cầu.

Ở đây, hạ tầng không được thiết kế cho những ngày tốt nhất, mà cho những ngày xấu.

Một thành phố cảng không mang tâm lý cảng

Nhiều thành phố cảng trên thế giới mang dáng dấp thô ráp, căng thẳng, luôn trong trạng thái quá tải. Gothenburg thì khác. Nhịp sống ở đây chậm, có trật tự, và ít mang cảm giác “khẩn trương”.

Cảng biển tồn tại như một phần của đời sống đô thị, chứ không phải một thực thể áp đặt lên nó. Điều này phản ánh cách xã hội Thụy Điển nhìn nhận hạ tầng: hạ tầng lớn đến đâu thì trách nhiệm xã hội và môi trường cũng phải tương xứng đến đó.

Thay vì khoe quy mô, Gothenburg chọn cách giảm tác động.

Cấu trúc đô thị phân tán và có chủ đích

Gothenburg không có một trung tâm quyền lực duy nhất. Các chức năng được phân bố rõ ràng: công nghiệp và cảng ở phía bắc, văn hóa và đại học ở phía nam, nghiên cứu và công nghệ ở Lindholmen, nhà máy và khu kỹ thuật ở vùng ven.

Cấu trúc này làm thành phố ít nghẽn, ít áp lực, nhưng đòi hỏi năng lực điều phối rất cao. Giao thông công cộng trở thành xương sống kết nối các không gian khác nhau, thay vì là giải pháp phụ trợ.

Đây là một kiểu đô thị khó xây dựng nhanh, vì nó đòi hỏi sự kiên nhẫn và nhất quán qua nhiều thế hệ chính quyền.

Doanh nghiệp như một phần của xã hội

Các tập đoàn lớn tại Gothenburg không tách mình khỏi thành phố. Volvo, SKF hay Stena không chỉ là doanh nghiệp tạo việc làm, mà còn tham gia trực tiếp vào các dự án hạ tầng, giáo dục và phát triển bền vững.

Mối quan hệ giữa doanh nghiệp, chính quyền và đại học mang tính hợp tác hơn là đối đầu. Quyết định có thể chậm, nhưng khi đã triển khai thì ít bị phản đối và có tính bền vững cao.

Trong bối cảnh nhiều nơi xem doanh nghiệp là nguồn gây áp lực xã hội, Gothenburg cho thấy một mô hình khác: doanh nghiệp như một phần của cấu trúc xã hội, không đứng bên ngoài nó.

Một nơi để quan sát xã hội vận hành

Gothenburg không phải thành phố của những khoảnh khắc gây choáng ngợp. Nó phù hợp với việc đi bộ, ngồi tram, quan sát cách con người làm việc và tương tác với hệ thống xung quanh.

Ở đây, bạn khó tìm thấy những tuyên ngôn lớn. Nhưng bạn sẽ thấy một xã hội tin rằng điều quan trọng không phải là nói mình tốt thế nào, mà là làm cho mọi thứ hoạt động ổn định mỗi ngày.

Có lẽ vì thế, Gothenburg không cần chứng minh điều gì. Và chính sự tự tin đó khiến thành phố này trở nên đặc biệt, theo một cách rất lặng lẽ.

Chrissy Le